First Efforts on the Protection of Historical Artifacts in the Modernization of Republican Cities: The Case of Mardin (1932-1948)

Abstract

Mezopotamya bölgesinin en önemli kültür merkezlerinden biri olan Mardin şehrinde tarihîn farklı dönemlerinden kalan ve bütünleşik biçimde muhafaza edilmesi gereken önemli mimarî yapılar ve yapı grupları mevcuttur. Bu yapı gruplarına ait parçalarda Artuklu, Selçuklu, Akkoyunlu ve Osmanlı dönemlerinde yaşamış insanlara ait inançların, kültürlerin ve günlük yaşayış biçimlerinin özellikleri yer almaktadır. Mardin’de bulunan mimarî eserlerin bir arada bulunması ve mevcut durumunu muhafaza etmesi aynı zamanda şehrin sit alanı şeklinde tanımlanmasını sağlamıştır. Mardin’in sit alanı olarak kabul edilmesini sağlayan en önemli unsur şehrin özgünlüğüdür; şehirde yer alan eserler doğal çevreleriyle birlikte korunmuş, tarihsel kimliğini ve özgünlüğü kaybetmemiştir. Her ne kadar Osmanlı Devleti döneminde mimarî eserlerin korunması için bir takım kararlar alınmış olsa da asıl girişimlerin Cumhuriyet döneminde olduğu görülmektedir. Söz konusu çalışmanın amacı raporlar ve arşiv belgeleri ışığında, tarihi eserlerin kendi çevreleri içinde korunmasını irdeleyerek, bütünlük taşımasını ortaya koymaya çalışmaktır. Bu çalışmada, Türkiye Cumhuriyeti’ne miras kalan tarihî eserlerin nasıl tespit edildiği ve korunduğu konusu Mardin örneği üzerinden incelenecektir.