Sakız, HalisTunç, Hatice2026-04-162026-04-162026https://hdl.handle.net/20.500.12514/10793https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4hxk6lu1HiY9rr-ktZ4sYSfl-r4knQ3YT1vj1cvdlse77Bu araştırma özel gereksinimli çocukların eğitiminde baba katılımını ve bu katılımı şekillendiren bireysel, ailesel, kültürel ve sosyoekonomik etkenleri incelemeyi amaçlamaktadır. Baba katılımı ebeveynlik rolleri, toplumsal cinsiyet normları, aile içi iş bölümü, ekonomik koşullar, çalışma yaşamı ve okulun babayı sürece dâhil etme düzeyi gibi birçok değişkenin etkileşimiyle oluşan karmaşık bir olgu olarak ele alınmış, bu katılımın çocukların akademik, sosyal ve duygusal gelişimleri ile aile içi ilişkiler ve eğitim sisteminin yapısal özellikleri bağlamında nasıl biçimlendiği derinlemesine incelenmiştir. Çalışma nitel araştırma desenine uygun olarak amaçlı örnekleme yoluyla Bingöl ilinden seçilen toplam 32 katılımcı ile gerçekleştirilmiş; öğretmenler, okul yöneticileri, anneler ve babalar ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Analiz süreci sonucunda sekiz ana tema, otuz sekiz alt tema ve yüz yirmi dört kod ortaya çıkarılmış olup bu temalar baba katılımını açıklamada hem bireysel hem ilişkisel hem de yapısal boyutlara ışık tutmuştur. Araştırmanın bulguları baba katılımının düzeyinin büyük ölçüde iş yükü, çalışma saatleri, ekonomik yeterlilik, ebeveynlik farkındalığı, kültürel beklentiler ve okulun yönlendirici uygulamaları tarafından belirlendiğini göstermektedir. Bulgular aktif baba katılımının çocukların akademik motivasyonunu, sosyalleşme becerilerini ve duygusal güvenlik duygusunu güçlendirdiğini; sınırlı ya da düzensiz katılımın ise akademik başarısızlık, davranışsal sorunlar ve duygusal kırılganlıkla ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Bununla birlikte toplumsal cinsiyet temelli rollerin hâkim olduğu ailelerde baba katılımının düşük seyrettiği; eğitimsel sermayesi yüksek babalarda ise katılımın daha bilinçli, sürdürülebilir ve bütüncül olduğu görülmüştür. Okulların rehberlik çalışmaları baba odaklı etkinlikler ve iletişim stratejileri katılım düzeyini artıran önemli unsurlar olarak belirlenmiş ancak mevcut eğitim politikalarının babaları sürece yeterince dâhil etmede sınırlı kaldığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma baba katılımını artırmak için hem mikro düzeyde (ebeveyn destek programları, aile içi iş bölümünün yeniden düzenlenmesi) hem de makro düzeyde (çalışma koşullarının iyileştirilmesi, aile odaklı eğitim politikaları, toplumsal farkındalık çalışmaları) bütüncül müdahalelere ihtiyaç olduğunu göstermektedir.This study aims to examine the multidimensional nature of father involvement in the education of children with special needs and to analyze the individual, familial, cultural, and socioeconomic factors shaping this involvement. Father involvement is conceptualized as a complex phenomenon emerging from the interaction of multiple variables, including parenting roles, gender norms, intra-family division of labor, economic conditions, working life, and schools' capacity to engage fathers in the educational process. Within this framework, the study explores in depth how father involvement is shaped in relation to children's academic, social, and emotional development, as well as within the context of family relationships and the structural characteristics of the education system. Employing a qualitative research design, the study was conducted with a total of 32 participants selected through purposive sampling from the province of Bingöl. Data were collected through semi-structured interviews with teachers, school administrators, mothers, and fathers, and analyzed using thematic analysis. The analysis yielded eight main themes, thirty-eight subthemes, and one hundred and twenty-four codes, illuminating the individual, relational, and structural dimensions of father involvement. The findings indicate that the level of father involvement is largely determined by workload, working hours, economic adequacy, parental awareness, cultural expectations, and schools' guiding practices. Active father involvement was found to enhance children's academic motivation, socialization skills, and sense of emotional security, whereas limited or irregular involvement was associated with academic underachievement, behavioral problems, and emotional vulnerability. Moreover, father involvement tended to be lower in families dominated by gender-based role expectations, while fathers with higher levels of educational capital demonstrated more conscious, sustainable, and holistic involvement. School guidance services, father-focused activities, and communication strategies were identified as key factors in increasing father involvement; however, the findings also suggest that current educational policies remain limited in effectively engaging fathers in the educational process. The study highlights the need for comprehensive interventions at both the micro level (e.g., parent support programs and the reorganization of intra-family division of labor) and the macro level (e.g., improvements in working conditions, familyoriented educational policies, and social awareness initiatives).trEducation and TrainingEğitim ve ÖğretimMaster Thesis