Karabelli, Muhammed KamelHammoud, Muayyad Hammoud2026-02-022026-02-022025https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=CtwiQkYvArAb95Ufpfs_vjtJpEDZss59-5TuI_sUlZOSly3eYndns6vEkU28geFFhttps://hdl.handle.net/20.500.12514/10297Bu tez, bilişsel ve bilimsel gelişimin hadis ravileri (rical) ilminde hadis münekkitlerinin metodolojisi üzerindeki etkisini ve kaynaklardaki çeşitlilik ve farklılıkların görüşlerine yargılama ve hadis münekkitlerinin metodolojilerindeki farklılıkların etkisini incelemektedir. Hadis ilmi, eleştirmenlerin bireysel uygulamaya ve sözlü aktarıma güvenmekten sınıflandırmaya ve kurallar ile ölçütler oluşturmaya doğru ilerlediği çağlar boyunca bilimsel olgunluk aşamalarına tanık olmuştur. Tez, eleştirmenlerin tek bir ravi hakkındaki görüşlerindeki değişikliklerin, yargıların farklı olabileceğinden, bu bilişsel ve bilimsel gelişimin doğal bir sonucu olduğunu göstermektedir. Çalışma, tek bir ravinin zaman içindeki etkisini, hadislerin kapsamlı bir şekilde incelenmesini ve hadislerin değerlendirilmesinde yeni kanıtların ortaya çıkmasını incelemektedir. Bu, İbn Hacer el-Askalani'nin ifadelerini ve hadis eleştirisi için bir model görevi gören Takribu't-Tehzib adlı kitabındaki tercih ettiği görüşleri analiz ederek elde edilmiştir. Takribu't-Tehzib, ravilerin durumlarını izleme, çeşitli görüşleri derleme ve bunları birbirleriyle karşılaştırma sürecini örneklemektedir. İbn Hacer'in kapsamlı bilgisi, çeşitli kaynakları ve çok sayıda eseri bu gelişmeye katkıda bulunmuştur. Çalışmada ayrıca, bilgisinin genişlemesi, önceki eleştirmenlerin görüşlerine daha fazla aşina olması ve hadisleri zayıflatma ve sahihleştirme arasındaki eleştirel araçlarının entegrasyonu gibi, onun ilmi muhakemesinin evrimine katkıda bulunan faktörler de incelenmektedir. Hem sahihlik hem de tenkit açısından hükümlerinde meydana gelen değişiklikleri gösteren birkaç örnek analiz edilmekte ve Fethu'l-Bârî, Telhisu'l-Habîr, Takrîbu't-Tehzîb ve Lisânu'l-Mîzân gibi başlıca eserleri arasındaki farklar ortaya konulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Nebevî Hadis, Bilişsel ve Bilimsel Gelişim, Râvî Tenkidi, Takrîbü't-Tehzîb, İbn Hacer el-AskalânîThis study investigates the influence of cognitive and scholarly development on the methodological frameworks employed by hadith critics within the discipline of ʿilm al-rijāl. It also examines the extent to which the diversity and variability of sources shape evaluative judgments concerning narrators, as well as the methodological divergences observable among leading critics. Over the course of its historical evolution, hadith criticism has undergone substantive phases of intellectual refinement, transitioning from reliance on individual practice and oral transmission to more systematic modes of classification and the establishment of structured evaluative principles. The findings indicate that shifts in a critic's assessment of a single narrator constitute a natural and expected consequence of this ongoing cognitive and scholarly progression. Variation in judgment may arise due to changes in temporal context, increased exposure to transmitted materials, or the emergence of new evidence that meaningfully informs the evaluative process. This dynamic is elucidated through a detailed examination of al-Ḥāfiẓ Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī's assessments, particularly as expressed in his seminal work Taqrīb al-Tahdhīb, which is employed in this study as a representative model of hadith-critical methodology. The work exemplifies Ibn Ḥajar's comprehensive approach to tracing narrators' biographical details, compiling earlier critical positions, and systematically weighing competing assessments. His scholarship is marked by extensive erudition, a broad and diverse corpus of sources, and an exceptional breadth of authored works. Additionally, the study identifies several key factors that contributed to the evolution of Ibn Ḥajar's critical judgments, including the expansion of his intellectual repertoire, his increasing engagement with earlier critics' evaluations, and the refinement and integration of his critical apparatus in both the authentication and discrediting of narrators. The analysis includes selected case studies that illustrate observable shifts in his rulings—whether toward greater affirmation or heightened criticism—while also delineating the methodological distinctions among his major contributions, such as Fatḥ al-Bārī, al-Talkhīṣ al-Ḥabir, Taqrīb al-Tahdhīb, and Lisān al-Mīzān. Keywords: Prophetic Hadith; Cognitive and Scientific Development; Criticism of Hadith Narrators, Taqrīb al-Tahdhīb, Ibn Ḥajar al-ʿAsqalān.arDinReligionMaster Thesis