Kızılgeçi, Ferhatİntaş, Servet Özkan2026-03-152026-03-152026https://hdl.handle.net/20.500.12514/10407https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4h-UIU22ip27C32iekXCD5vXkp4KUMAw5yIYwLe3aJTGRWheat (Triticum spp.) is a strategic cereal crop that constitutes the basis of global food security and is one of the most widely cultivated and consumed crops worldwide. This research was conducted as two separate experiments to determine the effects of different doses of the biostimulants glycine betaine (GB) and alginic acid (AA) on quality, morphological, physiological, and yield parameters in durum wheat (Triticum durum Desf.) genotypes. Three durum wheat cultivars, namely Burgos, Havrani, and Svevo, were used in the study. The experiments were established under the ecological conditions of Diyarbakır province during the 2024–2025 growing season, using a Factorial Randomized Complete Block Design with four replications. Glycine betaine (0, 100, and 150 mM L⁻¹) and alginic acid (0, 1, 3, and 5 g da⁻¹) were applied as foliar treatments at the stem elongation and anthesis stages. Plant height, spike length, grain yield, number of grains per spike, thousand kernel weight, protein content, wet gluten content, starch content, and several physiological traits were evaluated. The collected data were subjected to analysis of variance, and the main effects and interactions of the factors were statistically assessed. The results revealed that genotype was the primary source of variation for the majority of the investigated traits. In particular, plant height, protein content, and wet gluten content showed a strong association with genotypic differences. Glycine betaine applications resulted in statistically significant effects on quality parameters. Increasing GB doses led to marked increases in protein content and wet gluten content, with the highest quality values obtained from the 150 mM L⁻¹ GB treatment. In parallel, GB applications significantly reduced starch content. However, no significant effects of GB treatments were detected on major yield components, including grain yield, number of grains per spike, and thousand kernel weight. The effects of alginic acid applications were generally limited. AA doses exhibited a statistically significant interaction with genotypes only for spike length, while no significant effects were observed on other morphological, yield, or quality traits. The findings indicate that under drought-prone conditions, biostimulant applications have a limited direct effect on yield components in durum wheat cultivation. In conclusion, this study demonstrates that glycine betaine application has considerable potential for improving critical quality traits, particularly protein and wet gluten contents, in durum wheat. The results suggest that glycine betaine can be integrated into biostimulant-based sustainable production strategies for quality-oriented durum wheat cultivation.Buğday (Triticum spp.), küresel gıda güvenliğinin temelini oluşturan, dünya genelinde en yaygın yetiştirilen ve tüketilen stratejik bir tahıl ürünüdür. Bu araştırma, makarnalık buğday (Triticum durum Desf.) genotiplerinde glisinbetain (GB) ve alginik asit (AA) biyostimülanlarının farklı dozlarının kalite, morfolojik, fizyolojik ve verim parametreleri üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla iki farklı çalışma olacak şekilde yürütülmüştür. Çalışmada Burgos, Havrani ve Svevo olmak üzere üç farklı makarnalık buğday çeşidi kullanılmıştır. Deneme, Diyarbakır ili ekolojik koşullarında 2024–2025 yetiştirme sezonunda, Tesadüf Blokları Faktöryel Deneme Desenine göre dört tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Araştırmada glisinbetain (0, 100 ve 150 mM L-1) ve alginik asit (0, 1, 3 ve 5 g da-1) dozları sapa kalkma ve çiçeklenme döneminde yapraktan uygulanmış; bitki boyu, başak uzunluğu, tane verimi, başakta tane sayısı, bin tane ağırlığı, protein içeriği, yaş gluten oranı, nişasta içeriği ve bazı fizyolojik özellikler incelenmiştir. Elde edilen veriler varyans analizine tabi tutulmuş ve faktörler ile bunların etkileşimleri istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçları, incelenen özelliklerin büyük çoğunluğunda varyasyonun ana kaynağının genotip faktörü olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle bitki boyu, protein içeriği ve yaş gluten oranı gibi kritik özelliklerin genotipik yapı ile güçlü bir ilişki içinde olduğu belirlenmiştir. Glisinbetain uygulamaları, kalite parametreleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkiler göstermiştir. GB dozlarının artışıyla birlikte protein içeriği ve yaş gluten oranlarında önemli yükselişler gözlenmiş; en yüksek kalite değerleri 150 mM L-1 GB uygulamasından elde edilmiştir. Buna paralel olarak, glisinbetain dozlarının nişasta içeriğini istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azalttığı tespit edilmiştir. Buna karşın, glisinbetain uygulamalarının tane verimi, başakta tane sayısı ve bin tane ağırlığı gibi temel verim bileşenleri üzerinde anlamlı bir etkisi belirlenememiştir. Alginik asit uygulamalarının etkisi ise genel olarak sınırlı düzeyde kalmıştır. AA dozları yalnızca başak uzunluğu özelliğinde genotiplerle istatistiksel olarak anlamlı bir etkileşim göstermiş; diğer morfolojik, verim ve kalite özellikleri üzerinde önemli bir etki oluşturmamıştır. Elde edilen bulgular, makarnalık buğday yetiştiriciliğinde biyostimülan uygulamalarının kurak koşullarda verim bileşenleri üzerindeki doğrudan etkisinin sınırlı olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma glisinbetain uygulamasının, özellikle protein ve yaş gluten gibi makarnalık buğday için kritik öneme sahip kalite özelliklerinin iyileştirilmesinde önemli bir potansiyel taşıdığını ortaya koymuştur. Elde edilen sonuçlar, kalite odaklı makarnalık buğday üretiminde glisinbetainin biyostimülan temelli sürdürülebilir üretim stratejilerine entegre edilebileceğini göstermektedir.trAgricultureToplam KaliteTarımsal VerimlilikDurum WheatAgricultural ProductivityTotal QualityZiraatMakarnalık BuğdayMaster Thesis