Yiğit, Sibel CeylanAl-mohammad, Ziad2026-02-022026-02-022025https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=CtwiQkYvArAb95Ufpfs_vi5smQJfTr60kcp1fRIBAgYjDjj5SZwEX0PG9OA3nEtvhttps://hdl.handle.net/20.500.12514/10285Bu çalışma, 1917 sonlarında başlayan İngiliz işgali ve Mandası döneminde Filistin ulusal hareketi içinde Filistinli Hıristiyanların siyasal rollerini incelemektedir. I. Dünya Savaşı bağlamında Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşü ve Arap Levant coğrafyasının Avrupa sömürge güçlerinin denetimine girmesiyle şekillenen bu tarihsel süreçte, Osmanlı yönetiminden İngiliz Mandası'na geçiş Filistinli Hıristiyanların siyasal bilincinin oluşumunda belirleyici olmuştur. Bu bilincin şekillenmesinde üç temel unsur öne çıkmaktadır: Avrupa devletlerinin müdahaleleri ve geçmiş anlaşmazlıklar nedeniyle mezhepsel olarak parçalanmış Hıristiyan toplumunda birlik eksikliği; Britanya'nın Hıristiyan bir güç olarak algılanması ve Mandadan beklenen ancak karşılanmayan siyasal ve toplumsal beklentiler; ve Filistinliler açısından varoluşsal bir tehdit oluşturan Siyonist hareketin yükselişi. Filistinli Hıristiyanlar, bu tehdidi erken fark ederek Müslümanlarla birlikte Filistin ulusal hareketi içinde Siyonizm'e karşı mücadeleye katılmışlardır. Savaşın ardından Arap Levant'ın İngiltere ve Fransa arasında paylaşılması, Filistinli elitlerin siyasal taleplerini Arap birliği ve bağımsızlık hedeflerinden Filistin merkezli taleplere yöneltmiş; bu dönüşüm sürecinde Hıristiyanlar, Filistinlilerin siyasal temsiline yönelik kimliklerin oluşmasında ve Arap milliyetçiliği temelli ulusal kimliğin gelişmesinde önemli rol oynamışlardır. Bu dönemde Arap Ortodoks Hıristiyanlar, Yunan Ortodoks Patrikhanesi'nin kilise üzerindeki egemenliğine ve Araplaştırma taleplerinin reddedilmesine karşı mücadele etmiş, mezhepsel sorunlarını tüm Filistinlilerin ulusal davasının bir parçası hâline getirmeyi başarmışlardır. Hıristiyanlar, ulusal konferansların örgütlenmesinde, eğitim ve gazetecilik faaliyetlerinde ve Siyonizm ile İngiliz Mandası'na karşı ulusal bilincin gelişmesinde etkin bir konumda bulunmuş; 1929 Buraq Ayaklanması ve 1936–1939 Büyük Filistin İsyanı sırasında Müslümanlarla birlikte ulusal dayanışmayı güçlendirmişlerdir. II. Dünya Savaşı yıllarında ortaya çıkan yeni Hıristiyan elit ve genç kuşaklar, mezhepsel meselelerin ötesine geçerek ekonomik ve toplumsal sorunları ulusal dava ile ilişkilendirmiştir. Ancak savaşın Siyonist hareket lehine sonuçlanması ve büyük güçlerin desteği, Filistin ulusal hareketinin yenilgisi ve İsrail Devleti'nin kurulmasıyla sonuçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Filistin, Kudüs, Al-Buraq, İngliz Mandası, Ortodoks sorunu, Nakba.This study examines the political roles of Palestinian Christians within the Palestinian national movement during the period of British occupation and the Mandate, which began in late 1917. Shaped by the collapse of the Ottoman Empire in the context of the First World War and the subjugation of the Arab Levant to European colonial powers, the transition from Ottoman rule to the British Mandate proved decisive in the formation of Palestinian Christian political consciousness. Three main factors influenced this process: the lack of unity within the Christian community, fragmented into small denominations as a result of past conflicts and European interventions; the perception of Britain as a Christian power and the optimistic political and social expectations placed on the Mandate, which ultimately went unmet; and the rise of the Zionist movement as an existential threat to Palestinians. Palestinian Christians identified this threat at an early stage and joined Muslims within the Palestinian national movement in opposing Zionism. Following the war, the division of the Arab Levant between Britain and France led Palestinian elites to redirect their political demands from aspirations of Arab unity and independence toward more specifically Palestinian claims. In this transformation, Christians played a significant role in the formation of political representation and in the development of a national identity rooted in Arab nationalism. During this period, Arab Orthodox Christians struggled against the dominance of the Greek Orthodox Patriarchate over the Church and its rejection of Arabization demands, and although they were unable to eliminate foreign control, they succeeded in transforming sectarian grievances into an integral component of the broader Palestinian national cause. Christians were actively involved in organizing national conferences and played a prominent role in education and journalism, contributing substantially to the development of national consciousness against both Zionism and the British Mandate. During the 1929 Buraq Uprising and the Great Palestinian Revolt of 1936–1939, Christians reinforced national solidarity by acting alongside Muslims. In the years of the Second World War, a new Christian elite and a younger generation emerged, moving beyond sectarian concerns to link economic and social issues with the national struggle. Nevertheless, the outcome of the war in favor of the Zionist movement, combined with the support it received from the great powers, led to the defeat of the Palestinian national movement and the establishment of the State of Israel. Keywords: Palestine, Jerusalem, Al-Buraq, British Mandate, Orthodox Question, Nakba.trTarihHistoryMaster Thesis