Turay, Esra Doğan2026-05-152026-05-152026https://hdl.handle.net/20.500.12514/10960https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=5T1_CZ5-UGb9QCmoURec4EZphj91INH2JvcHHBjYCTO1UokxpL-LPz9AO33GOk5_Jazirat ibn Umar, or Cizre by its other name, is a city that has maintained its value for the region throughout time. This value undoubtedly stems from its geographical location. Being situated on the historical Silk Road, Cizre hosted many civilizations in the past and also altered the economic balances of the region. Indeed, the Zangids, who began to grow regionally in 1127, wanted to seize Cizre due to its prominent geographical position. After Imad al-Din Zangi, the Zangid dynasty split into two branches, and Cizre was attached to the Mosul branch. In 1180, the Emir of Cizre, Mu'izz al-Din Sanjar Shah, established an independent Atabeglic there and ruled with his family until 1250. Ultimately, the Zangids held Cizre under their administration and control consistently for 123 years. This research will examine the phase of the Zangid dynasty's domination of Cizre between 1127 and 1250 CE, and will simultaneously discuss the Zangid Atabeglic of Cizre, considered the last Zangid reign, focusing on its political, social, and administrative aspects. In this context, it will center on the events surrounding the establishment of an independent Atabeglic by Mu'izz al-Din Sanjar Shah in Cizre in 1180, while also addressing other details of regional dominance. Furthermore, it will investigate the foreign relations of the Atabeglic between 1127 and 1250. The administrative organization, military and economic structure of the Zangid Cizre Atabegate, along with the concurrent construction activities, will be examined through an analytical approach within the specified historical timeframe.Cezîretü İbn Ömer diğer adı ile Cizre, tüm zamanlar için bölge açısından değerini korumuş bir şehirdir. Bu değeri şüphesiz yer aldığı konumundan ileri gelmektedir. Tarihi İpek Yolu üzerinde olması hasebiyle geçmişte birçok medeniyete ev sahipliği yapan Cizre ekonomik olarak da bölgenin dengelerini değiştirmiştir. Nitekim 1127 senesinde bölgesel olarak güçlenmeye başlayan Zengîler, Cizre'nin sözü geçen coğrafik konumundan ötürü burayı zapt etmek istemiş, Cizre İmâduddin Zengî'den sonra iki kola ayrılan bu hanedanlığın, Musul koluna bağlanmıştır. 1180 yılında Cizre Emiri Muizzûddin Sencerşâh burada bağımsız bir Atabeglik kurmuş ve ailesi ile beraber 1250'ye kadar burada hükümdar olmuştur. Nihayetinde Zengîler, 123 yıl boyunca istikrarlı bir biçimde Cizre'yi idaresi ve kontrolleri bünyesinde bulundurmuştur. Bu araştırma, milâdî 1127-1250 yılları arasında Zengî hanedanlığının Cizre hâkimiyeti evresini inceleyecek, aynı zamanda son Zengî hükümdarlığı sayılan Cizre Zengî Atabegliğini siyasi, idari ve imar faaliyetleri yönleri ile ele alacaktır. Bu bağlamda Cizre'nin 1180 yılında Muizzûddin Sencerşâh tarafından bağımsız bir Atabeglik kurması olaylarını odağına alarak bölge hâkimiyetindeki diğer detaylara yer verecektir. Ayrıca Atabegliğin 1127-1250 yılları arasındaki dış ilişkilerini inceleyecektir. Zengî Cizre Atabegliği'nin idari teşkilatı, askerî ve ekonomik yapısı ile eş zamanlı olarak yürütülen imar faaliyetleri, belirlenen tarihsel aralıklar doğrultusunda analitik bir yaklaşımla tetkik edilecektir.trTarihHistoryMaster Thesis