Henri Bergson'un Bellek Teorisi ve Psikolojik Bellek Süreçleri: Karşılaştırmalı Bir Analiz

Abstract

Bu çalışma, belleğin tarihsel, felsefi ve psikolojik boyutlarını karşılaştırmalı bir yöntemle inceleyerek Henri Bergson'un bellek teorisini modern psikoloji yaklaşımlarıyla ilişkilendirmeyi amaçlamaktadır. Antik Yunan'dan moderniteye uzanan süreçte bellek, kimi zaman ruhsal bir yeti, kimi zaman bilişsel bir işlev olarak kavramsallaştırılmıştır. Tezin ilk bölümünde belleğin tarihsel gelişimi; Platon, Aristoteles, Augustinus ve Descartes gibi düşünürlerin yaklaşımlarıyla temellendirilmiştir. Devamında, psikolojik kuramların belleğe yönelik tutumları analiz edilmiş; davranışçı, bilişsel, psikanalitik, hümanistik ve nöropsikolojik yaklaşımlar ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Henri Bergson'un 'süre', 'saf bellek' ve 'yaratıcı tekâmül' kavramları çerçevesinde geliştirdiği bellek anlayışı, bu kuramsal zemin üzerinde konumlandırılarak özgün bir teorik sentez oluşturulmuştur. Bergson'un belleğe ilişkin felsefi yaklaşımı, yalnızca geçmişi taşıyan bir yapı değil, aynı zamanda varoluşsal bir imkân olarak değerlendirilmiştir. Son olarak, Bergson'un konik bellek modeli başta olmak üzere belleğin yapısal, işlevsel ve metafizik yönleri açıklanarak, psikolojik yaklaşımlarla kesiştiği ve ayrıştığı noktalar tartışılmıştır. Bu bağlamda çalışma, felsefe ve psikolojiyi bellek kavramı etrafında buluşturarak disiplinler arası bir katkı sunmayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler: Henri Bergson, Bellek, Süre, Felsefe, Psikoloji

This study aims to examine the historical, philosophical, and psychological dimensions of memory through a comparative method, focusing on Henri Bergson's theory of memory in relation to modern psychological approaches. From Ancient Greece to modernity, memory has been conceptualized at times as a spiritual faculty and at other times as a cognitive function. The first part of the thesis traces the historical development of the concept through the ideas of philosophers such as Plato, Aristotle, Augustine, and Descartes. Subsequently, the thesis analyzes how major psychological schools — behaviorist, cognitive, psychoanalytic, humanistic, and neuropsychological — approach memory. Henri Bergson's understanding of memory, shaped by the notions of 'duration,' 'pure memory,' and 'creative evolution,' is positioned within this theoretical framework, offering an original synthesis. In Bergson's view, memory is not merely a repository of the past but also a condition of existential becoming. Finally, the study explores the structural, functional, and metaphysical dimensions of memory, especially through Bergson's cone-shaped memory model, and discusses the intersections and divergences with psychological theories. This work ultimately aims to provide an interdisciplinary contribution by bringing philosophy and psychology together around the concept of memory. Keywords: Henri Bergson, Memory, Duration, Philosophy, Psychology