Ortaçağ Müslüman Seyyahlarına göre Sicilya’da Entelektüel Ortam

Abstract

Travel-books are among the important sources of many fields such as literature, history, geography, culture and history of thought. Travelers also give information in their works about the culture, intellectual envi- ronment, scholars, religious and educational institutions, beliefs and sects of the places they visited. Especially when we analyzed from the perspective of Islamic thought, travel-books contain information about important scientific figures, sufism, Islamic law (fıqh), theology, philosophy and religious or philosophical sects and schools, their repre- sentatives and scholars, data about scholars, lodges and religious institutions such as zawiyas, madrasahs etc. There- fore, travel-books are among the works that should be examined in terms of the history of thought. In this context, in our study we discussed and analyzed medieval Muslim travelers’ impressions in their works about the intellectual environment in Sicily. Sicily is a region that remained under Islamic rule for a certain period and about which there are few studies in Turkey. With this study, we aimed to contribute to research in this field. There are three travelers who give the most comprehensive information about the intellectual environment in Sicily. These are Ibn Hawqal, Muhammad Sharif al-Idrisî and Ibn Jubeyr who also travelled and stayed in Sicily. For this reason, we based our study on the impressions of these three travelers. Ibn Hawqal is a person who situated here during the period when Sicily was under Islamic rule. In his work titled Sirat al-Arz, he talked about the inadequacy of the scientific situa- tion of Sicily, the ignorance of its scholars and the Sicilian people are not aware of this situation. Muhammad Sharif al-Idrisî was under the patronaged of II. Roger, Norman King of Sicily. In his work titled Nuzhat al-Mushtak, he talked about the environment of justice and tolerance that Roger II provided in the country and the richness of the scientific situation. While Ibn Jubeyr who stayed in Sicily during the reign of William II, in his work known as Rihlat al-Kinani indicated William II’s tolerant attitude towards Muslims, he also talked a lot about the religious and intellectual oppression imposed on Muslims in this period. Generally speaking, we found that the travel-books give important but little information about the intellectual environment of Sicily. We hope that this study to be an example for examining different regions of the Islamic world in terms of travel-books and to open different fields of study for researchers in this field.

Seyahatnameler edebiyat, tarih, coğrafya, kültür ve düşünce tarihi gibi pek çok alanın önemli kaynakları arasındadır. Seyyahlar eserlerinde gezdikleri yerlerin kültürleri, düşünsel ortamı, âlimleri, dini ve eğitim ku- rumları, inanç ve mezhepleri gibi konular hakkında da bilgiler verirler. Özellikle İslam düşüncesi açısından incelediğimizde seyahatnamelerde önemli ilmi şahsiyetlere, tasavvuf, fıkıh, kelâm, felsefe ve dini veya felsefi mezhep ve ekollere dair bilgiler, bunların temsilci ve âlimleri, tekke, zaviye, medrese vb. dini kurumlar ile ilgili veriler de yer almaktadır. Bu nedenle seyahatnameler düşünce tarihi açısından da incelenmesi gereken eserler- dendir. Bu doğrultuda çalışmamızda Ortaçağ Müslüman seyyahların eserlerinde Sicilya’daki düşünsel ortama dair izlenimlerini ele aldık ve inceledik. Sicilya belli bir dönem İslam hâkimiyetinde kalan ve hakkında Türki- ye’de az sayıda çalışmanın bulunduğu bir bölgedir. Bu çalışma ile söz konusu alandaki araştırmalara bir katkı sunmayı hedefledik. Sicilya’daki düşünce ortamı hakkında en kapsamlı bilgileri veren üç seyyah bulunmaktadır. Bunlar aynı zamanda bizzat Sicilya’da bulunan ve bu bölgeyi gezen İbn Havkal, Muhammed Şerif el-İdrisî ve İbn Cübeyr’dir. Bu nedenle çalışmamızı bu üç seyyahın izlenimleriyle temellendirdik. İbn Havkal, Sicilya’nın İslam hâkimiyetinde olduğu dönemde burada bulunan bir kişidir. Siretu’l-Arz adlı eserinde Sicilya’nın ilmi du- rumunun yetersizliğinden, âlimlerinin bilgisizliğinden ve Sicilya halkının bu durumdan haberdar olmayışından söz etmektedir. Muhammed Şerif el-İdrisî Sicilya Norman kralı II. Roger’ın himayesinde bulunmuştur. Nüzhetu’l-Müştak adlı eserinde II. Roger’ın ülkede sağladığı adalet ve hoşgörü ortamından, ilmi durumun zen- ginliğinden söz etmektedir. Norman kralı II. William döneminde Sicilya’da kalan İbn Cübeyr Rihletu’l-Kinanî olarak bilinen eserinde II. William’ın Müslümanlara karşı hoşgörülü tutumunu belirtmekle birlikte bu dönemde Müslümanlara uygulanan dini ve düşünsel baskı ortamından çokça söz etmektedir. Genel olarak baktığımızda Sicilya’nın düşünce ortamı hakkında seyahatnamelerin önemli ama az bilgiler verdiğini tespit ettik. Bu çalışma- nın seyahatnameler açısından İslam dünyasının daha farklı bölgelerinin incelenmesi konusunda bir örnek oluş- turmasını ve bu alandaki araştırmacılara farklı çalışma sahaları açmasını temenni etmekteyiz.