Yemek stilistliği ve tabak prezantasyonu uygulamalarının sunulan yemeği tüketme ve tavsiye etme niyetine etkisi: Adıyaman, Mardin, Diyarbakır, Şanlıurfa illeri coğrafi işaretli ürünleri üzerine bir araştırma

Abstract

This study aims to examine the effects of food styling and plate presentation practices on consumers' intentions to consume and recommend the presented food, focusing on the provinces of Adıyaman, Mardin, Diyarbakır, and Şanlıurfa. Accordingly, the study first evaluates the concept of food styling, its practices, and their effects. Subsequently, food photography and its role in the world and in Türkiye, as well as its impact on food consumption, are discussed. The findings indicate that combining geographically indicated traditional products with plate presentation and food styling practices increases consumption levels, expectations, satisfaction, and recommendation intentions. In this regard, the integration of geographically indicated products with modern food styling and plate presentation practices is supported. The study examines the effects of traditional and modern presentation styles of local dishes on participants' perceptions, hedonic evaluations, and behavioral intentions through a mixed-methods approach. The aim is to reveal that presentation style is not limited to visual aesthetics alone, but shapes consumer behavior through multi-layered mechanisms such as identity/authenticity, trust and hygiene-professionalism, emotional attachment, risk perception, marketability, and the representation of cultural heritage. Accordingly, semi-structured interviews (qualitative) and hedonic rating data (quantitative) obtained from the same participants were evaluated together. Qualitative findings show that traditional presentation is positioned as a 'language of representation' that conveys identity and authenticity, generates trust, and triggers emotional memory. While changes in presentation are interpreted as a loss of the 'essence of the food' among strictly traditionalist profiles, traditional presentation facilitates decision-making by providing certainty for risk-averse profiles. For emotional consumer and student profiles, traditional presentation transforms the food into a meaningful experience through associations with home, family, and ritual. However, aesthetic-oriented and local stakeholder profiles perceive modern presentation as advantageous in terms of professionalism, quality, and social media visibility, while also emphasizing the risk of weakening local identity through modernization. Moreover, participants do not view presentation as independent from the recipe, but rather as part of the preservation of cultural heritage. Quantitative findings based on the Wilcoxon Signed-Rank Test indicate significant differences between presentation styles across all variables. While modern presentation received higher scores in aesthetic dimensions, traditional presentation was rated higher in perceived authenticity, expected taste, overall liking, repeat consumption, and intention to recommend. The increase in risk perception associated with modern presentation supports the themes of doubt and uncertainty identified in the qualitative findings. Overall, presentation in local gastronomy is not merely a matter of plate arrangement, but a powerful indicator that defines what makes a dish 'local,' culturally anchors it, and directs consumer decisions. The study demonstrates that sustainable success lies not in the dichotomy of 'to modernize or not to modernize,' but in an approach to modernization that preserves identity.Bu çalışmada yemek stilistliği ile tabak prezantasyonu uygulamalarının sunulan yemeği tüketme ve tavsiye etme niyetine etkisi, Adıyaman, Mardin, Diyarbakır, Şanlıurfa illeri üzerinden değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu doğrultuda çalışmada ilk olarak yemek stilistliği ve yemek stilistliğinin çalışmaları ile etkilerinin değerlendirilmesi sağlanmıştır. Ardından yemek fotoğrafçılığı ve yemek fotoğrafçılığının dünyada ve Türkiye'deki yeri ile yemeğin tüketimine yönelik etkilerine değinilmiştir. Gerçekleştirilen çalışma sonucunda coğrafi işaret almış geleneksel ürünlerin tabak prezantasyonu ile yemek stilistliği uygulamalarının birleştirilmesi durumunda coğrafi işaretli ürünlerin tüketim miktarının artacağı, beklenti, memnuniyet oranlarının ve tavsiye etme oranının artacağı belirlenmiştir. Bu doğrultuda coğrafi işaretli ürünlerin modern yemek stilistliği ve tabak prezantasyonu uygulamaları ile birleştirilmesi desteklenmiştir. Araştırmada yöresel yemeklerin geleneksel ve modern sunum biçimlerinin katılımcıların algı, hedonik değerlendirme ve davranışsal niyetleri üzerindeki etkisi karma yöntem yaklaşımıyla incelenmiştir. Çalışmanın amacı, sunum biçiminin yalnızca görsel estetikle sınırlı kalmadığını; kimlik/otantiklik, güven ve hijyen-profesyonellik, duygusal bağ, risk algısı, pazarlanabilirlik ve kültürel mirasın temsili gibi çok katmanlı mekanizmalar üzerinden tüketici davranışını nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda aynı katılımcılardan elde edilen yarı yapılandırılmış görüşmeler (nitel) ve hedonik puanlama verileri (nicel) birlikte değerlendirilmiştir. Nitel bulgular, geleneksel sunumun özellikle kimlik ve otantiklik taşıyıcısı, güven üretici ve duygusal hafızayı tetikleyici bir 'temsil dili' olarak konumlandırıldığını göstermektedir. Saf Gelenekselci profillerde sunum değişimi 'yemeğin özü'nün kaybı olarak okunurken, Riskten Kaçınan profillerde geleneksel sunum belirlilik sağlayarak deneme kararını kolaylaştırmaktadır. Duygusal Tüketici ve Karma profillerinde ise geleneksel sunum, ev/aile/ritüel çağrışımları üzerinden yemeği anlam yüklü bir deneyime dönüştürmektedir. Bununla birlikte Estetik Odaklı ve Yerel Paydaş profiller, modern sunumu profesyonellik, kalite ve sosyal medya görünürlüğü açısından avantajlı görmekte; ancak modernleşmenin yöresel kimliği zayıflatma riskine dikkat çekmektedir. Ayrıca katılımcılar sunumu tariften bağımsız görmeyip kültürel mirasın korunmasının bir parçası olarak değerlendirmektedir. Nicel bulgular, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi sonuçlarıyla sunum biçimleri arasında tüm değişkenlerde anlamlı farklılıklar olduğunu göstermektedir. Modern sunum estetik boyutlarda daha yüksek puan alırken; geleneksel sunum algılanan özgünlük, lezzet beklentisi, genel beğeni, tekrar tüketme ve tavsiye etme niyetlerinde daha yüksek değerlendirilmiştir. Modern sunumun risk algısını artırması, nitel bulgulardaki şüphe/belirsizlik temalarını desteklemektedir. Sonuç olarak yöresel gastronomide sunum, yalnızca tabak düzeni değil; yemeği 'yöresel yapan', kültürel olarak sabitleyen ve tüketici kararlarını yönlendiren güçlü bir göstergedir. Çalışma, sürdürülebilir başarının 'modernleştirmek ya da modernleştirmemek' ikilemiyle değil; kimliği koruyan modernleşme yaklaşımıyla mümkün olduğunu ortaya koymaktadır.