Nemrud Efendi ve Nesturi Patrikliği: Osmanlı Arşivi Üzerinden Bir Otorite ve Çatışma İncelemesi

Abstract

Bu çalışma, Nesturî Patrikliğinin Koçanis (Hakkari) merkezli son dönemini, Osmanlı İmparatorluğu ile ilişkileri ve Batılı güçlerin etkileri çerçevesinde eleştirel bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında Nesturî topluluğunu şekillendiren dinî ve siyasî dinamikleri analiz ederek, özellikle içsel rekabet ile dış müdahale arasındaki karmaşık etkileşimleri ortaya koymaktır. Literatürde baskın olan Batı merkezli yaklaşımlara alternatif olarak bu çalışma, büyük ölçüde Osmanlı arşiv kaynaklarına dayanmaktadır ve Nesturîler üzerine Osmanlı perspektifini görünür kılmayı hedeflemektedir. Çalışmada üç temel figür öne çıkmaktadır: Mar Şemʿun Ruel, Mar Şemʿun Bünyamin ve Nemrud Efendi. Bu şahsiyetler, Nesturî topluluğunun Osmanlı yönetimiyle ilişkilerinde ve içsel yönelimlerinde belirleyici roller üstlenmiştir. Nemrud Efendi’nin Osmanlı idaresiyle geliştirdiği yakın ilişki, patrikliğin geleneksel liderliğiyle ters düşen ve zamanla ayrışan yeni bir hizbin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu iç ayrışma, Batılı misyonerlerin bölgedeki etkinliğiyle birlikte daha da derinleşmiş; cemaatin iç bütünlüğü zayıflarken, patriklik kurumu da yalnızca dinî değil aynı zamanda siyasî bir aktöre evrilmiştir. Sonuç olarak bu makale, Nesturî Patrikliğini merkeze alarak yerel otorite arayışları, dış müdahaleler ve topluluk içi iktidar mücadeleleri arasındaki ilişkileri bütüncül bir bakışla değerlendirmekte; böylece Nesturî tarihine dair Osmanlı kaynaklarına dayalı yeni bir katkı sunmaktadır.