Mezhepler Tarihi Araştırmaları Bağlamında El-İbâne İsimli Eserin İmam Eş’arî’ye Nispeti Üzerine Metodolojik Bir İnceleme

Dergi Sayısı

Yükleniyor...

Özet

Bu çalışma, Mezhepler Tarihi araştırmalarında önemli tartışma konularından biri olan el-İbâne adlı eserin Eş’arî’ye nispeti problemine odaklanmaktadır. el-İbâne’yi önemli kılan husus, Eş’arî’nin Mutezile’den ayrılmasından sonra karar kıldığı anlayışın niteliğinin anlaşılmasında sahip olduğu belirleyici referans değeridir. Bu referans değerine rağmen eserin nispetiyle ilgili temellendirmelerin ciddi metodolojik tetkiklerden geçmemiş olması problemin önemini artırmaktadır. Bu nedenle el-İbâne’nin Eş’arî’ye aidiyeti probleminin, algı-olgu denkleminde tarihsel ve psiko-sosyal motivasyonları da dikkate alan ilmî metodolojik bir yaklaşımla incelenmesini gerekli gören bir motivasyon alanından hareket edilerek bu çalışma ortaya konulmuştur. Çalışma, el-İbâne’nin Eş’arî’ye nispetiyle ilgili iddiaların sonraki dönemlerin gelişmeleri bağlamında ortaya atılan, Eş’arî’nin içinde bulunduğu tarihsel teo-politik atmosferle uyumlu olmayan anlatılara dayandığı ve bu anlatıların sonraki dönemlerde şekillenen psiko-sosyal motivasyonları yansıttığı olasılığından hareket etmektedir. Bu bağlamda eserin nispetine kaynaklık eden rivayetler ele alınmakta; bu rivayetlerde içkin motivasyonları yansıtan tarihsel-mezhepsel bağlam ve ilgili dönemlere hakim teo-politik atmosferin tespiti ve analizi yapılmaktadır. Sonuç olarak geçmişe yönelik algı inşa faaliyetlerinin geçmişi anlama üzerindeki belirleyici rolü örnek bir eserin nispeti üzerinden ortaya konulmaktadır. Araştırmada verilerin toplanması bağlamında kronolojik iz takibine dayalı yöntemden, verilerin işlenmesi konusunda fikir–hadise-motivasyon irtibatını merkeze alan tarihsel ve psiko-sosyal analiz yöntemlerinden yararlanılmaktadır. Konuyla ilgili veriler konusunda el-İbâne’nin Eş’arî’ye aidiyetinin temel referans kaynakları olan Ahvâzî, Beyhakî, İbn Asâkir ve İbn Teymiyye gibi klasik dönemin ilgili başat kaynaklarından faydalanılmıştır. Analizlerin derinleştirilmesi amacıyla modern dönem akademik çalışmalarına da müracaat edilmiştir. Çalışma, Eş’arî ve Eş’arîliğin anlaşılmasında algısal boyutun dışına taşınan ve gerçeklikle daha uyumlu bir hareket zeminin inşasına katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Çalışmanın perspektif kazandırmaya yönelik hedefi ise geçmişe dair anlatılara, nispete konu olan fikir ve olaylar hakkındaki rivayet ve tasvirlere, mezhepsel ve ideolojik motivasyonların yansıtıldığı bilgi görünümlü propaganda olabileceğini ortaya koymaktır. Söz konusu tarihi verilerde içkin motivasyonların psiko-sosyal analiz yöntemiyle tarihsel bağlamlarının tespiti üzerinden irdelenmesiyle de Mezhepler Tarihi metodolojisinin subjektif ve indirgemeci boyutlardan arındırılması çabasına katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Açıklama

Anahtar kelimeler

Political Science, Humanities, History, Philosophy, Context (Archaeology), Din Bilimi

Bilim Dalları

0601 history and archaeology, 06 humanities and the arts

Alıntı

WoS Q

Scopus Q

Cilt

13

Sayı

1

Başlangıç Sayfası

149

Bitiş Sayfası

177
Yükleniyor...
Yükleniyor...
Yükleniyor...