Mıjarên Hevpar dı Helbesta Kurdî û Tırkî de (1860-1919)

Abstract

Bu çalışma Osmanlı'nın son dönemindeki Türk ve Kürt şiiri arasındaki ilişkiyi analiz etmeyi amaçlamaktadır. Osmanlı'nın çöküşü ve Kürt milli uyanışı dönemi aynı zamanda bir kimlik inşa etme sürecidir. Amacımız Türk ve Kürtlerin modernizm, milliyetçilik ve kimliğe bakış açılarını ve bu kavramların şiirdeki yansımalarını analiz etmektir. Dönem olarak 1860-1919 döneminin seçilmesinin amacı bu döndemdeki kimlik arayışlarının yoğunluğudur. Kürtçe şiirler Rojî Kurd, Hetawî Kurd ve Jîn dergilerinden, Türkçe şiirler ise Türk kimliğinin oluşmasında önemli roller üstlenen Namık Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem, Tevfik Fikret, Mehmet Emin Yurdakul ve Ziya Gökalp'ten seçilmiştir. Etki ve etkileşimi anlamak için ortak temaların daha yararlı olduğu düşünülerek temalar analiz edilmiştir. Konuların nasıl işlendiği, benzerlik ve farklılıklarının tespiti aynı zamanda edebiyatlar arasındaki kavrayış farkını da ortaya koyacaktır. Sonuç olarak Tanzimattan Millî Edebiyata kadar ortak temalar farklı üslup ve kavrayışlarla işlenmiştir. Her iki millet de ülkeyi anne olarak algılamıştır. Türkler anneyi merhamet, Kürtler ise namusu korunması gereken bir kadın olarak algılamışlardır. Her iki millet de çağdaş insanı düşünmüş, çocuk ve toplumun eğitimini önemsemişlerdir. Her iki edebiyatın da aynı topraklarda ve sıkıntılı zamanlarda yaşamasından dolayı benzer konuları kendi algılayışlarına göre işledikleri görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Kimlik, Modernizm, Milliyetçilik, Şiir, Toplum.

This study aims to analyse the relationship between Turkish and Kurdish poetry in the late Ottoman period. The collapse of the Ottoman Empire and the Kurdish national awakening was also a period of identity construction. Our aim is to examine the perspectives of Turks and Kurds on modernism, nationalism, and identity, as well as the reflections of these concepts in poetry. The period between 1860 and 1919 was chosen due to the intensity of identity-related discourse during this time. Kurdish poems were selected from the magazines Rojî Kurd, Hetawî Kurd, and Jîn, while Turkish poems were chosen from N. Kemal, Recaizade M. Ekrem, T. Fikret, M. E. Yurdakul and Z. Gökalp, who played significant roles in shaping Turkish identity. Themes were analysed based on the assumption that shared motifs would be more effective in understanding mutual influence and interaction. The way these themes are treated, along with the identification of similarities and differences, reveals the distinct literary perceptions of each tradition. As a result, from the Tanzimat era to the National Literature period, common themes were explored through different styles and conceptual frameworks. Both nations metaphorically depict the homeland as a mother figure—Turks as a merciful woman, Kurds as a woman whose honour is to be safeguarded. Both traditions reflect on the modern individual and emphasize the importance of education for children and society. Given that both literatures emerged from the same geography and under similar hardships, it is evident that they addressed comparable themes through their own cultural lenses. Keywords: Identity, Modernism, Nationalism, Poetry, Society.