Kürt Destanların Edebî Yapılarına Dair Bir İnceleme

Abstract

Bu çalışmada Kürt destanlarının edebi yapıları ele alınmıştır. Kürt destanlarından ele alınan örnekler ışığında dengbêjlerin hem yapım hem icra sürecindeki edebi becerileri analiz edilmiştir. Bunun için eserlerin icrası sırasında dengbêjlerin kullandığı sıfat, formül, motif ve metaforları yaptıkları tasvirlerde nasıl ustalıkla işledikleri gösterilmeye çalışıldı. Kaynak olarak özellikle Kafkasya Kürt diasporası arasında derleme çalışmaları yapmış, Celîlê Celîl, Ordîxanê Celîl, Emînê Evdal, Hecîyê Cindî gibi yazarların eserlerine başvurulmuştur. Bunların yanı sıra Kürt sözlü edebiyatı üzerine derleme çalışmaları yapmış Alman dilbilimciler Albert Socin et Eugen Pyrim’in çalışması ile Fransız yazar Roger lescot’un derleme eseri ve Turgut Lokman’nın Sorbonne Üniversitesi’nde savunduğu Yüksek Lisans Tezinden de yararlanılmıştır. Bu kaynaklardan alınan örnek eserlerin incelemesi çerçevesinde, karşı karşıya gelen tarafların çarpışma sahneleri ile destanın kahramanının olağandışı kişiliği, zenginliği ve savaş sırasında gösterdiği güç ve direnci ile uğruna savaştığı genç kızın güzelliğinin tasviri üzerinde durulmuştur. İki kısımdan oluşan çalışmanın birinci kısımda Kürt destanları konusunda yapılmış ve ulaştığımız kaynaklar tartışılmış ve Kürt destanların analizi açısından onların öneminden söz edilmiştir. İkinci kısımda verilen örnekler aracılığıyla Kürt destanların edebi inşasının özellikleri gösterilmeye çalışılmıştır. Sonuç kısmında, bu çalışmaya konu olan destanların inşasında dengbêjlerin gösterdiği edebi beceri ve profesyonelliklerine dikkat çekilmiş ve söz konusu eserlerin böyle bir beceri ve profesyonelliğin ürünü olduklarına dikkat çekilmiştir.

This study examines the literary structure of Kurdish epics. Through the examples of Kurdish epic, we analyze the literary skills of the dengbêjs in both the creation and performance. So, we tried to demonstrate how the dengbêjs skillfully employ adjectives, formulas, motifs, and metaphors in their descriptions during performance. As sources, we used the works of authors such as Celîlê Celîl, Ordîxanê Celîl, Emînê Evdal, and Hecîyê Cindî, who compiled works within the Kurdish diaspora of the Caucasus. In addition, we used the studies of German linguists Albert Socin and Eugen Prym, the French author Roger Lescot, who worked on Kurdish oral literature, and Lokman Turgut’s Master’s Thesis presented at Sorbonne University. By examining examples from these sources, we focused our analysis on the confrontation scenes between warring parties, the epic hero's personality, his wealth, the strength and resilience he demonstrates in battle, and the description of the beauty of his beloved. In the first part of the study, we discuss the importance of the sources used in the analysis of Kurdish epics. In the second part, we attempt to demonstrate the characteristics of the literary construction of Kurdish epics. In the conclusion, we draw attention to the literary skill of the dengbêjs in the creation of the epics, and it is emphasized that this creation is the product of their professionalism.