Süryani Mikhaîl Kroniği’nde Eski Türk Dini ve Türklerin İslamiyet’e Geçiş Sebepleri

Abstract

Michael the Syriac (1126-1199), abbot of the Antiocheian Church, made some significant and unique contributions to the Medieval Syriac literature with his chronicle named Maktbanut Zabne (World History) along his official duties in the church. Michael frequently mentioned Turks as one of the important political actors in the region in his Chronicle. Michael wrote about early Turkish religion and beliefs besides some important information about the homeland of Turks, their place in the Bible and their migration to the West. After giving this valuable information on Turkish culture including Tengrism or the wolf legend, he addressed the Islamisation of Turks. In this chapter, Michael come up with 3 important reasons on why Turks chose Islam. These 3 reasons based upon the subjects of Tengrism, Muslim Turkish precessors and the notion of gaza and cihad, are very significant for illuminating this part of Turkish history. From this point of view, this article dwells on the early Turkish religion/beliefs first and then examines the Islamisation of Turks based on these three reasons Michael put forward.

Antiocheia Kilisesi başrahibi Süryani Mikhail (1126-1199) kilise içerisindeki resmi görevlerinin yanı sıra yazmış olduğu Maktbanut Zabne (Dünya Tarihi) isimli kronikle de Ortaçağ Süryani literatürüne eşsiz bir katkı sağlayıcı olmuştur. İlk insan Adem’den başlayıp 1195 yılına kadarki olayları kaydettiği kroniğinde Mikhail, dönem itibariyle bölgenin önemli aktörlerinden olan Türklerden de sıkça bahsetmektedir. Türklerin anayurdu, Kutsal Kitap’taki konumları ve batıya göçleri hakkında verdiği değerli bilgilerin yanı sıra Mikhail, Türkler’in İslamiyet öncesi din ve inanışlarına da kroniğinde yer ayırmıştır. Gök Tanrı inancı ya da kurt miti gibi Türk tarihi için önemli verileri ihtiva eden bu bilgilerin ardından Türklerin İslamlaşmasını ele alan Mikhail, bu kısımda Türkler’in İslamiyet’e geçişlerini üç önemli sebebe bağlamaktadır. Gök Tanrı inancı, Müslüman öncül Türkler ve İslam’daki gaza ve cihad anlayışları üzerine kurulmuş olan bu sebepler Türk tarihinin kaynaklara nadiren yansımış olan bu dönemi için oldukça önemlidir. Bu çalışmada ise önce eski Türk dini ve inanışları üzerinde durulduktan sonra Mikhail’in kaydettiği sebepler üzerinden Türklerin İslamlaşma süreci incelenecektir.