Atık Üretimi, Ar-ge Yoğunluğu ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği

Abstract

Bu çalışma 74 sayfadan oluşmakta ve Türkiye'de atık üretimi, Ar-Ge yoğunluğu, ekonomik büyüme ve yenilenebilir enerji tüketimi arasındaki ilişkiyi zaman serileri analizi yardımıyla incelemeyi amaçlamaktadır. Artan üretim ve tüketim hacmi, çevresel baskıları artırmakta ve atık yönetimini sürdürülebilir kalkınma politikalarının temel unsurlarından biri hâline getirmektedir. Türkiye, son yıllarda sanayileşme ve ekonomik büyüme sürecini sürdürürken aynı zamanda çevresel sorunlarla mücadele ve döngüsel ekonomi yaklaşımını benimseme çabası içindedir. Bu kapsamda, çalışmanın amacı ekonomik büyüme ve Ar-Ge yoğunluğunun atık üretimi üzerindeki uzun dönemli etkilerini ortaya koymak ve çevresel sürdürülebilirlik açısından olası politika önerilerini değerlendirmektir. Araştırmanın kapsamını 1996–2021 dönemi Türkiye verileri oluşturmaktadır. Çalışmada değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla zaman serisi analizine dayalı ekonometrik yöntemler kullanılmıştır. Serilerin durağanlığı Augmented Dickey-Fuller (ADF) ve Phillips-Perron (PP) testleriyle sınanmış, seriler arasındaki uzun dönemli ilişkinin varlığı Johansen eşbütünleşme testiyle test edilmiştir. Uzun dönem katsayı tahmini ise Tam Düzeltilmiş En Küçük Kareler (FMOLS) yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Ampirik bulgular, seriler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin bulunduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçlara göre, ekonomik büyüme atık miktarını artırmakta, Ar-Ge yoğunluğu ise azaltıcı etki göstermektedir. Yenilenebilir enerji tüketimi pozitif katsayıya sahip olup, bu sonuç enerji dönüşüm sürecinin henüz döngüsel ekonomi sistemleriyle tam olarak bütünleşmemiş olmasıyla açıklanabilir. Bulgular, Ar-Ge yatırımlarının çevre dostu teknolojilere yönlendirilmesi ve döngüsel ekonomi politikalarının güçlendirilmesi hâlinde Türkiye'nin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine daha etkin biçimde ulaşabileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Atık Üretimi, Atık Yönetimi, Ar-Ge, Ekonomik Büyüme, Türkiye, Zaman Serisi Analizi.

This study aims to examine the relationship between waste generation, R&D intensity, economic growth and renewable energy consumption in Türkiye through a time series analysis, the study consists 74 pages. The increasing scale of production and consumption has intensified environmental pressures, making waste management one of the core components of sustainable development policies. Türkiye has experienced rapid industrialization and economic growth in recent decades while simultaneously striving to address environmental challenges and adopt a circular economy approach. Accordingly, this study investigates the long-term effects of economic growth and R&D intensity on waste generation and evaluates potential policy implications in terms of environmental sustainability. The research covers time period from 1996 to 2021, for Türkiye. Econometric methods based on time series analysis were employed to explore the relationships among the variables. The stationarity of the series was examined using the Augmented Dickey-Fuller (ADF) and Phillips-Perron (PP) tests, while the existence of a long-term relationship among the variables was tested through the Johansen cointegration method. The long-run coefficients were then estimated using the Fully Modified Ordinary Least Squares (FMOLS) approach.Empirical findings indicate the presence of a long-term cointegration relationship among the variables. According to the results, economic growth positively affects waste generation, whereas R&D intensity has a negative and statistically significant impact. Renewable energy consumption displays a positive coefficient, which can be interpreted as a reflection of the incomplete integration of renewable energy infrastructure into circular economy systems in Türkiye. Overall, the findings suggest that directing R&D investments toward environmentally friendly technologies and strengthening circular economy policies would enable Türkiye to achieve its sustainable development goals more effectively. Key Words: Waste Production, Waste Manegement,, R&D, Economic Growth, Türkiye, Time Series Analysis