Determinants of Strategic Decision-Making and Innovative Performance of Higher Education Institutions in Türkiye

Abstract

Yükseköğretim kurumlarında stratejik karar alma, özellikle Türkiye'deki yükseköğretim sektörünün 'girişimci üniversite' modeline doğru geçirdiği yapısal dönüşümler ışığında, verimliliği sağlamanın ve hızlı değişimlere uyum sağlamanın temel itici gücü konumundadır. Aksine, sistematik olmayan karar alma yöntemlerine dayanmak, kurumların yenilikçi kapasitesini ve rekabet gücünü olumsuz yönde etkileyebilir. Bu nedenle bu çalışmanın amacı, stratejik karar alma sürecinin belirleyicilerinin (âdem-i merkeziyetçilik, dış katılım, kapsamlılık, bilgi kullanımı, sezgi ve rasyonellik) Türk üniversitelerindeki yenilikçi performans üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmada kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiş ve karar mekanizmaları ile yenilikçi çıktılar arasında bağlantı kuran kavramsal bir çerçeve oluşturulmuştur. Çalışmada nicel araştırma yöntemi kullanılmış olup, önceki literatüre dayalı olarak tasarlanan bir anket, devlet ve vakıf üniversitelerindeki akademik ve idari yöneticilerden oluşan (365) kişilik bir örnekleme uygulanmıştır. Veri kalitesini sağlamak amacıyla veri toplama aracı, yüksek bir iç tutarlılık (Cronbach Alfa: 0.985) gösteren titiz geçerlilik ve güvenilirlik testlerine tabi tutulmuştur. İlişkilerin analizi için Sosyal Bilimler için İstatistik Paket Programı (SPSS) ile basit ve çoklu doğrusal regresyon teknikleri kullanılmıştır. Bulgular; karar alma belirleyicilerinin toplu olarak yenilikçi performanstaki varyansın %74,9'unu açıkladığını göstermiş olup, bu durum önerilen modelin yüksek bir yordama gücüne sahip olduğuna işaret etmektedir. 'Rasyonellik', 'dış katılım' ve 'kapsamlılık' gibi uygulamaların inovasyonu artırmada istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Buna karşılık sonuçlar, 'sezgi' nin yenilikçi performans üzerinde negatif bir etkisi olduğunu, 'âdem-i merkeziyetçilik' değişkeninin ise anlamlı bir etki göstermediğini ortaya koymuştur; bu durum, Türk yükseköğretiminin merkezi bağlamının doğasını ve mevcut yetki devri politikalarının gözden geçirilmesi ihtiyacını yansıtmaktadır. Sonuç olarak, rasyonellik ve dış katılım, etkili bir yenilikçi tepki oluşturmada merkezi bir rol oynamaktadır. Çalışma, yöneticilere ve karar alıcılara 'kanıta dayalı karar verme' stratejilerini benimsemelerini ve bireysel sezgiye olan bağımlılığı azaltmalarını önermektedir. Ayrıca araştırma, Yükseköğretim Kurulu'na (YÖK) verimliliği artırmak amacıyla merkezi denetim ile kurumsal özerklik arasında denge kuran esnek yönetişim çerçeveleri geliştirmesini önermektedir. Akademik açıdan bu çalışma, Türkiye bağlamında karar alma sürecinin doğası ve mekanizmaları hakkında nadir ampirik kanıtlar sunarak ve yönetsel düşünce tarzları ile üniversitelerin yenilikçi avantajı arasındaki diyalektik ilişkiyi açıklığa kavuşturarak mevcut bilgi birikimini zenginleştirmeye katkıda bulunmakta ve dijital dönüşümün bu denklemdeki etkisi üzerine yapılacak gelecekteki çalışmalara zemin hazırlamaktadır.Strategic decision-making in higher education institutions is a primary driving force for achieving efficiency and adapting to rapid changes, particularly in light of the structural transformations the Turkish higher education sector is undergoing towards an 'entrepreneurial university' model. Conversely, reliance on non-systematic decision-making methods can negatively impact institutions' innovative capacity and competitiveness. Therefore, the aim of this study is to examine the impact of the determinants of the strategic decision-making process (decentralization, external participation, comprehensiveness, information utilization, intuition, and rationality) on the innovative performance of Turkish universities. The study conducted a comprehensive literature review and developed a conceptual framework linking decision-making mechanisms with innovative outcomes. A quantitative research approach was employed, wherein a questionnaire designed based on previous literature was administered to a sample of (365) academic and administrative leaders in public and foundation (private) universities. To ensure data quality, the instrument was subjected to rigorous validity and reliability tests, demonstrating high internal consistency (Cronbach's Alpha = 0.985). For correlation analysis, the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) and both simple and multiple linear regression techniques were utilized. The findings indicated that the decision-making determinants collectively explain 74.9% of the variance in innovative performance, demonstrating a high predictive power for the proposed model. Practices such as 'rationality,' 'external participation,' and 'comprehensiveness' were found to have a statistically significant positive impact on enhancing innovation. In contrast, the results revealed that 'intuition' has a negative impact on innovative performance, while the 'decentralization' variable did not show a significant effect. This reflects the centralized nature of the Turkish higher education context and the need to review current delegation policies. In conclusion, rationality and external participation play a pivotal role in generating an effective innovative response. The study recommends that managers and decision-makers adopt 'evidence-based decision-making' strategies and reduce reliance on individual intuition. Furthermore, the study suggests that the Council of Higher Education (YÖK) develop flexible governance frameworks that balance central oversight with institutional autonomy to enhance efficiency. From an academic perspective, this study contributes to enriching existing knowledge by providing rare empirical evidence on the nature and mechanisms of decision-making in the Turkish context. It clarifies the dialectical relationship between managerial thinking styles and the innovative advantage of universities, paving the way for future studies on the impact of digital transformation within this equation