Acil Servise Başvuran Hipertansiyon Tanılı Hastaların Sağlık Algısı, Tedaviye Uyum ve Sağlık Okuryazarlık Düzeylerinin Belirlenmesi

Abstract

The aim of this study is to determine the perception, treatment compliance and health literacy levels of patients diagnosed with hypertension who attend the emergency department. As this research was conducted using data from the period between 18 December 2024 and 21 March 2025, it was carried out as a cross-sectional study, one of the types of analytical research. The study population consisted of patients diagnosed with hypertension who visited the Emergency Department of Şanlıurfa Viranşehir State Hospital between 18 December 2024 and 21 March 2025. The study sample comprised 316 patients who presented to the emergency department during the relevant period, met the inclusion criteria, and volunteered to participate in the study, without any sampling method being used. The data collection tools used were the 'Individual Identification Information Form', the 'Health Perception Scale', the 'Health Literacy Scale' and the 'Medication Adherence Self-Efficacy Scale'. Data analysis was performed using the Statistical Program in Social Sciences 25 software. The Kolmogorov-Smirnov test was used to check whether the data followed a normal distribution. As the variables did not follow a normal distribution, the analysis was continued using non-parametric test methods. Following the Kruskal-Wallis test, Mann-Whitney tests were performed. Cronbach's Alpha coefficient was used to determine the reliability analysis of the scales. The number of individuals participating in the study was 316, with an equal distribution of women and men. It was determined that 35.76% of participants were aged 50-64, 92.09% were married, 44.62% were literate, 29.75% were housewives, 65.19% lived in the district, and 79.75% used medication regularly. Correlation analyses revealed no significant relationship between medication adherence self-efficacy and health literacy sub-dimensions (p>0.05); however, weak negative correlations were found with health perception (self-awareness, certainty, importance of health) (p<0.05). A significant negative relationship was found between health literacy and health perception. Significant positive correlations were found among the sub-dimensions of health perception. In this context, health literacy and health perception play an important role in treatment compliance among hypertensive patients. During this process, giving sufficient importance to health perception and health literacy is of critical importance in terms of positively influencing individuals' health-related decision-making processes.

Bu araştırmanın amacı, acil servise başvuran hipertansiyon tanılı hastaların algısı, tedavi uyumu ve sağlık okuryazarlığı düzeylerinin belirlenmesidir. Bu araştırma 18.12.2024-21.03.2025 tarihleri arasındaki dönem verilerini kapsayarak yapıldığından analitik araştırma türlerinden biri olan kesitsel bir araştırma olarak gerçekleştirildi. Araştırmanın evrenini, 18 Aralık 2024 ile 21 Mart 2025 tarihleri arasında Şanlıurfa Viranşehir Devlet Hastanesi Acil Servisi'ne başvuran, hipertansiyon tanılı hastalar oluşturdu. Araştırmada herhangi bir örnekleme yöntemine başvurulmadan ilgili tarihler arasında acil servise başvuran, dahil edilme kriterlerine uygun ve çalışmaya katılmaya gönüllü 316 hasta araştırmanın örneklemini oluşturdu. Veri toplama araçları olarak 'Birey Tanıtıcı Bilgi Formu', 'Sağlık Algısı Ölçeği', 'Sağlık Okuryazarlık Ölçeği' ve 'İlaca Uyum Öz-Etkililik Ölçeği' kullanıldı. Verilerin analizi Statistical Program in Social Sciences 25 programı ile gerçekleştirildi. Verilerin normal dağılıma uyup uymadığı Kolmogorov Smirnow Testi ile kontrol edildi. Değişkenlerde normal dağılım sağlanmadığı için analize parametrik olmayan test yöntemleriyle devam edildi. Kruskal-Wallis testi sonrasında Mann-Whitney testleri yapıldı. Ölçeklerin güvenilirlik analizini belirlemek için Cronbach's Alpha katsayısı kullanıldı. Araştırmaya katılan birey sayısı 316 olup kadın ve erkek sayısı eşit dağılım gösterdi. Katılımcıların %35.76'sının 50-64 yaş grubunda olduğu, %92.09'unun evli olduğu 44.62'sinin okuryazar olduğu, %29,75'inin ev hanımı olduğu, %65,19'unun ilçede yaşadığı, %79,75'inin sürekli ilaç kullandığı belirlendi. Korelasyon analizleri, ilaca uyum özyeterliliği ile sağlık okuryazarlığı alt boyutları arasında anlamlı ilişki saptanmadı (p>0,05); ancak sağlık algısı (özfarkındalık, kesinlik, sağlığın önemi) ile zayıf düzeyde negatif yönde anlamlı ilişkiler bulundu (p<0,05). Sağlık okuryazarlığı ile sağlık algısı arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler bulundu. Sağlık algısı kendi alt boyutları arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler saptandı. Bu bağlamda hipertansiyon hastalarında sağlık okuryazarlığı ve sağlık algısı, tedaviye uyumda önemli rol almaktadır. Bu süreçte sağlık algısı ve sağlık okuryazarlığına yeterli önemin verilmesi, bireylerin sağlıkla ilgili karar alma süreçlerini olumlu yönde etkileyebilmesi açısından kritik öneme sahiptir.