Yapay Zekâ Çağında Öznenin Yeniden Kuruluşu: Kuramsal Bir Tartışma

Abstract

Bu çalışma, yapay zekâ ve özne arasındaki sosyolojik düzeydeki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Yapay zekâ gelişmelerinin toplumun farklı alanlarında hissedilen etkisi, modern düşüncenin önemli bir kavramı olan özneyi yeniden tartışmaya açmaktadır. Bu perspektifte çalışma yapay zekânın özneye etkisini güçlendirme, zayıflatma, dönüştürme ve yeniden inşa etme soruları etrafında şekillenmektedir. Çalışmada özne, feminizm, hayvan çalışmaları, felsefi yaklaşımlar ve son olarak Marksist teoriyle ele alınmıştır. Bu yaklaşımlarla yapay zekâ ve onunla bağlantılı olan sayborglaşma, posthümanizm, transhümanizm, otomasyon, dijital emek ve Büyük Veri tartışmaları ilişkilendirilmiştir. Araştırma nitel teorik bir çalışma olarak sistematik literatür taramasına ve kavramsal analize dayanmaktadır. Bu bağlamda farklı kuramsal yaklaşımlar arasında kavramsal ilişkiler geliştirilmiş ve yapay zekâ ile özne arasındaki ilişki çok boyutlu ele alınmıştır. Çalışmanın bulguları, yapay zekânın özneyi tek boyutlu şekilde ortadan kaldırmadığı ya da tersinden onu güçlendirmediğini göstermektedir. Bunun aksine beden, emek, bilinç, toplumsallık ve iktidar ilişkileri çerçevesinde öznenin yeniden inşa edildiği çelişkili ve çok katmanlı bir süreç olduğu vurgulanmaktadır. Yapay zekâ, öznenin biyolojik ve bilişsel sınırlarını sayborglaşma ve posthümanist dönüşümlerle aşındırırken, bir yandan da veriye dayalı şekilde gözetim, algoritmik yönlendirme/çağırma ve dijital emek yoluyla yeni tahakküm biçimleri üretmektedir. Bu nedenle bu çalışma, yapay zekâyla temas eden öznenin yeni bir tarihsel dönüşüm evresinden geçtiğini ileri sürmektedir. Anahtar Kelimeler: Özne Kuramları= Subjectivity Theories; Yapay Zekâ=Artificial Intelligence; Sayborg=Cyborg; Posthümanizm=Posthumanism; Transhümanizm=Transhumanism; Otomasyon=AutomationThis study aims to examine the sociological relationship between artificial intelligence and the subjectivity. The impact of artificial intelligence developments, felt in various areas of society, reopens the discussion of the subjectivity, a significant concept in modern thought. From this perspective, the study revolves around the questions of whether artificial intelligence strengthens, weakens, transforms, or reconstructs the subjectivity. The subjectivity is addressed through feminism, animal studies, philosophical approaches, and finally, Marxist theory. These approaches are linked to artificial intelligence and related discussions on cyborgization, posthumanism, transhumanism, automation, digital labor, and Big Data. As a qualitative theoretical study, the research relies on a systematic literature review and conceptual analysis. In this context, conceptual relationships between different theoretical approaches are developed, and the relationship between artificial intelligence and the subjectivity is addressed in a multidimensional way. The findings of the study show that artificial intelligence neither eliminates the subjectivity in a one-dimensional way nor, conversely, strengthens it. Conversely, it is emphasized that the subjectivity is reconstructed within the framework of body, labor, consciousness, sociality, and power relations in a contradictory and multifaceted process. While artificial intelligence erodes the biological and cognitive boundaries of the subjectivity through cyborgization and posthumanist transformations, it also produces new forms of domination through data-driven surveillance, algorithmic manipulation/interpellation, and digital labor. Therefore, this study argues that the subjectivity in contact with artificial intelligence is undergoing a new historical transformation phase. Keywords: Subjectivity Theories, Artificial Intelligence, Cyborg, Posthumanism, Transhumanism, Automation