Browsing by Author "Veroj, Sait"

Now showing 1 - 1 of 1

Veracêkerdena Gramerê Zazakî û Kurmancî: Dîyalekt, Alfabe û Fonetîk, Morfolojî
(Artuklu Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü, 2014) Veroj, Sait
Na xebata ke bi nameyê Veracêkerdena Gramerê Zazakî û Kurmancî: Dîyalekt, Alfabe, Fonetîk û Morfolojî ya ameya kerdiş, armanca aye, hetê tayn xûsusiyetanê bingeyînan ra veracêkerdena her di dîyalektan a. Na xebate, bi umûmî ya bedêlîyayîşê ziwanî û dîyalektê cîyayan, xusûsiyeten jî goreyê binya fenomenê ziwanî veracêkerdena dîalekta zazakî/dimilî û kurmancî ser o ameya amadekerdiş. Etîya de bi giranîye nê her di dîyalektî hetê veng, vate, viraştiş, bedêlîyayîş û rêzbiyayîşê vateyan, xusûsiyetê bingeyî yê gramerê ênan ameyê veracêkerdene. Wexto ke mesela ziwan û dîyalektê ziwanê kurdî bê, gerek kes bala xo bido alozîya termînolojîya der heqê na mesela zî. A yewine; seba ke termînolojî de yewbîyayene çinî ya, zaf cayan de hawayê cîya yê vate û mefhuman parantezî mîyan de ameyo nustiş. A didine zî; yew heta mefhumê sey kurd, kurmanc, kird, zaza, dimil, kirmanc; heta bîna zî termê sey kurdî, kurmancî, kirdkî, zazakî, dimilî û kurmanckî zaf rayan bi zanayîye yan zî nezanîya xelet yenê xebitnayîş. Na xebate de “kurd”, seba heme kom û komikê ke sey parçeyêk qewmê kurdan yenê qebulkerdiş ameyo vatiş; “kurdî” zî, mana heme dîyalektanê ke têkilîya ênan bi kurdî ra esta, ameya vatiş. Vateyê zazakî, dimilî, kirdkî û kirmanckî zî eynî mana de ameyê vatiş. Na xebate de, seba daşinasnayîş û îzehatê tayê xusûsiyetanê bingeyinan yê dîyalektê zazakî û kurmancî, tayê cayan de şopa raya (rêbaza) dîakronîk yanî merheleyê averşîyayîşê tarîxî de halê ziwanî; tayê cayan de zî raya senkronîk yanî halo mewcût de veracêkerdena waqiayandê ziwanî ameyê taqîbkerdiş. Na çarçewa de, prensîpê esasî yê dîsîplîna lenguîstîk û objektîfîya zanyarîye bîya rehberê na xebate û hetê teknîkê xebate ra zî seba ke bi hawayêko sîstematîk pêmendişîye û cîyayîya ênan bêro dîyarkerdene, yew bi yew fenomenê ziwanî, ameyê muqayesekerdene. Peynîya na xebate de, kes şêno vajo ke hem hetê xezîneya vateyan ra û hem zî hetê prensîbandê gramerî ra nêzdîyîya nê her di dîalektan ferqê ênan ra zaf vêşêr a. Eynî wext qisekerdoxê nê her di dîyalektan, wayîrê yew kultur û tarîxêkê ravîyartî û tesawirêkê hempar î.