Martin Hartmann (1851-1918): Bir Alman Oryantalist ve Jön Türk Söylemi

Abstract

Teolojiyi merkeze alarak başlayan Alman oryantalizmi, zaman içeresinde filolojik bir disipline daha sonra da kültürel ve sosyal çalışmalara dönüşen bir süreç yaşamıştır. 19. yüzyılın sonlarında klasik filoloji geleneğine itiraz eden ve yaşayan Doğu’yu Alman oryantalizminin bir parçası haline getiren Martin Hartmann (1851-1918) bu değişimin inşasında önemli bir rol oynamıştır. Berberi halk masallarından Arap basını ve Arap dili gibi farklı konular üzerinde çalışan Hartmann, zamanla İslam dünyası ve Osmanlı Devleti ile ilgili siyasi kültürel ve edebi çalışmalara ağırlık vermiştir. Bu bağlamda, Jön Türkler onun yazınının önemli bir parçası haline gelmiştir. Osmanlı entelektüelleri ile yakın ilişkisi, kendi kişisel İstanbul gözlem ve izlenimleri, Hartmann’ın Jön Türkleri çok yakından takip etmesine imkân vermiştir. Bu çalışma ilk olarak ilk yazılarından son eserlerine ve mektuplarına kadar Hartmann'ın Jön Türk düşüncesini Osmanlı modernleşmesi bağlamında nasıl ele aldığını incelemektedir. İkinci olarak da onun Jön Türkler algısındaki değişimlerin entelektüel arka planını göstermektedir.