Browsing by Author "Araz, İsmail"

Now showing 1 - 2 of 2

Dârülfünunda Arap Edebiyatı Tarihi Derslerinin İlk İzleri: Ulûm-i Âliye-i Dîniyye ve Edebiyat Şubeleri Müderrisi Mehmed Fehmi’nin Târîh-i Edebiyyât-ı Arabiyye Eseri Örneği
(2025) Araz, İsmail; Sımsek, Sultan
Dârülfünun, Osmanlı Dönemi’nde, 1900 yılında farklı bilimleri bir araya getiren, modern yapıda bir yüksek öğretim kurumu olarak açılmıştır. Batı tarzında bir üniversite modeli oluşturma amacıyla kurulmuş olmasına rağmen Dârülfünunun işleyişi, Osmanlı’nın o dönemdeki kendine özgü şartları doğrultusunda şekillenmiştir. Bu çalışmada Dârülfünundaki öğretim faaliyetlerine katkı sağlayan, Ulûm-i Âliye-i Dîniyye ve Edebiyat Şubeleri Müderrisi Mehmed Fehmi’nin (öl. 1944) Arap edebiyatı tarihini işleme yöntemi ele alınmıştır. Çalışmada Dârülfünunda Arap edebiyatı tarihi derslerinin nasıl işlendiği ve Mehmed Fehmi’nin ders notlarından derlenen Târîh-i Edebiyyât-ı Arabiyye eserinin Arap edebiyatı tarihi açısından önemi üzerinde durulmuştur. Kaleme alınmış ilk Türkçe Arap edebiyatı tarihi olarak kabul edilen bu eser, Türkiye’de Arap edebiyatı tarihi öğretiminin gelişim seyri açısından önemli bir kaynaktır. Çalışmanın amacı, Dârülfünun eğitim anlayışı çerçevesinde mezkûr eseri üslup, içerik ve yöntem açısından analiz eden bir araştırmanın bulunmayışının oluşturduğu boşluğu doldurmaktır. Elde edilen veriler çerçevesinde betimsel ve eleştirel analiz yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, ülkemizdeki üniversitelerin çeşitli fakültelerinin müfredatında yer alan Arap edebiyatı tarihi derslerinin yükseköğretim düzeyindeki ilk örneğinin yapısal özelliklerini tespit ederek ileride yapılacak karşılaştırmalı araştırmalara katkı sağlanması hedeflenmiştir. Çalışmada Târîh-i Edebiyyât-ı Arabiyye eserinin Dârülfünun talebelerine hitap edecek üslupta çok boyutlu, kapsayıcı, öğretime uygun ve özgün bir şekilde kaleme alındığı sonucuna ulaşılmıştır.
Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı
(2025) Araz, İsmail
Cahiliye Dönemi şiir eleştirisi, Arap şiir eleştirisinin en erken ve temel evresini teşkil etmektedir. Bu döneme ait eleştiri örnekleri, toplumsal yapının şekillenmesinde önemli rol oynayan söz üretiminin; estetik duyarlılık taşıyan, lafız-anlam düalizminin farkında olan ve zihindeki iletiyi en doğru lafızlarla ifade etme kabiliyeti yüksek bireylerden sâdır olduğuna işaret etmektedir. Yine de Cahiliye Dönemi’nden günümüze ulaşan şiir eleştirisi örnekleri, modern çalışmalarda genellikle anlık izlenimler sonucu ortaya çıkan, rastlantısal ve öznel değerlendirmeler şeklinde görülmüş; eleştiri bilinci açısından tutarsız ve sistematiklikten uzak ifadeler olarak yorumlanmıştır. Bunun temel sebebi, Cahiliye Dönemi eleştirmenlerinin kısa ve sembolik ifadeler içeren değerlendirmelerde bulunmuş olmalarıdır. Bu çalışma, zikredilen kanaatleri tümüyle dışlamadan, söz konusu öznel ifadelerin ardında yer alan kültürel, şiirsel ve estetik kodları analiz etmeye yönelik bir çaba sunmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Cahiliye Dönemi şiir eleştirisinin sadece bireysel beğeniye dayalı yargılardan ibaret olmadığı; aksine dönemin edebî birikimini ve beyan geleneğini yansıtan, belirli ölçütlerle temellenmiş bir değerlendirme pratiğine işaret ettiğini ortaya koymaktır. Bu kapsamda öncelikle Arap toplumunun ifade gücüne (beyan) dayalı hususlara temas edilmiş; ardından çalışmanın sınırları çerçevesinde seçilen örnekler üzerinden toplum tarafından kabul edilen ancak açık bir şekilde izah edilmeyen eleştiri ölçütleri analiz edilmiştir. Klasik kaynaklarda öne çıkan örneklerden hareketle Cahiliye Dönemi şiir eleştirisinin doğru bir şekilde anlaşılabilmesi için edebî değeri yüksek metinlerde sıklıkla yer alan sanatsal gücün tespit edilmesinin büyük önem taşıdığı vurgulanmıştır. Bunun yanında, araştırmada önerilen yorumlayıcı yaklaşımın, Cahiliye Dönemi şiirindeki sanatsal gücü tespit etmeye yönelik yeni bir perspektif sunduğu ifade edilmiştir. Böylece, söz konusu dönemin şiir eleştirisinin, bireysel beğenilere dayalı bir çözümlemeden çıkarak daha yapısal, bütüncül ve tarihsel bağlam içinde incelenebilir bir zemin bulabileceği savunulmuştur.