Dârülfünunda Arap Edebiyatı Tarihi Derslerinin İlk İzleri: Ulûm-i Âliye-i Dîniyye ve Edebiyat Şubeleri Müderrisi Mehmed Fehmi’nin Târîh-i Edebiyyât-ı Arabiyye Eseri Örneği

Abstract

Dârülfünun, Osmanlı Dönemi’nde, 1900 yılında farklı bilimleri bir araya getiren, modern yapıda bir yüksek öğretim kurumu olarak açılmıştır. Batı tarzında bir üniversite modeli oluşturma amacıyla kurulmuş olmasına rağmen Dârülfünunun işleyişi, Osmanlı’nın o dönemdeki kendine özgü şartları doğrultusunda şekillenmiştir. Bu çalışmada Dârülfünundaki öğretim faaliyetlerine katkı sağlayan, Ulûm-i Âliye-i Dîniyye ve Edebiyat Şubeleri Müderrisi Mehmed Fehmi’nin (öl. 1944) Arap edebiyatı tarihini işleme yöntemi ele alınmıştır. Çalışmada Dârülfünunda Arap edebiyatı tarihi derslerinin nasıl işlendiği ve Mehmed Fehmi’nin ders notlarından derlenen Târîh-i Edebiyyât-ı Arabiyye eserinin Arap edebiyatı tarihi açısından önemi üzerinde durulmuştur. Kaleme alınmış ilk Türkçe Arap edebiyatı tarihi olarak kabul edilen bu eser, Türkiye’de Arap edebiyatı tarihi öğretiminin gelişim seyri açısından önemli bir kaynaktır. Çalışmanın amacı, Dârülfünun eğitim anlayışı çerçevesinde mezkûr eseri üslup, içerik ve yöntem açısından analiz eden bir araştırmanın bulunmayışının oluşturduğu boşluğu doldurmaktır. Elde edilen veriler çerçevesinde betimsel ve eleştirel analiz yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, ülkemizdeki üniversitelerin çeşitli fakültelerinin müfredatında yer alan Arap edebiyatı tarihi derslerinin yükseköğretim düzeyindeki ilk örneğinin yapısal özelliklerini tespit ederek ileride yapılacak karşılaştırmalı araştırmalara katkı sağlanması hedeflenmiştir. Çalışmada Târîh-i Edebiyyât-ı Arabiyye eserinin Dârülfünun talebelerine hitap edecek üslupta çok boyutlu, kapsayıcı, öğretime uygun ve özgün bir şekilde kaleme alındığı sonucuna ulaşılmıştır.