Şekil Özellikleri Bakımından Kürt Destanları

Abstract

Toplumların halk edebiyatı üzerine yapılan çalışmalar sadece edebiyat ya da sözlü kültür bağlamında değildir. İnsanlığın başlangıcından bu yana, toplumun tamamının veya bir kısmının hayatını ilgilendiren bazı önemli olayların sonrasında analtılagelen hikayeler bu olayların tolumun tarihsel hafızasında yer edinmede büyük rol oynayan oynamışlardır. Bu tür anlatılar toplumun bir dönemine ait duygularını temsil ettiği gibi aynı zamanda sözlü tarihinin de bir parçası haline gelirler. Her ne kadar bunları halk ozanlarından veya hikaye anlatıcılarından duysak da, sadece onlara ait değildireler. Onlar tüm toplumun mirasıdır ve bazı özel olaylara karşı toplumun tavrını, bakıç aşısını yansıtmaktadırlar. Bu halk anlatılarında destanların özel bir yeri vardır. Diğer anlatı türleri ile karşılaştırıldığında ulusların değerlerini ve tarihini temsil etme konusunda daha ileri düzeydedirler. Bu hikâyelerin anlatıcıları yani halk ozanları, toplum ve toplum ileri gelenleri tarafından her zaman takdir edilmiş, beylerin ve mirlerin meclislerinde bu hikâyeler aracılığıyla daima topluma ve toplum ileri gelenlerine mesajlar vermişlerdir. Bu metinde tanımı konusunda tartışmalar olsa da incelemelerimizi yedi destanla sınırlandırdık. Bu destanlar şunlarır: Memê Alan, Sîyabend û Xecê, Kela Dimdim, Zambîlfiroş, Derwêşê Evdî û Edûlê, Cembelî û Binefşa Narîn ile Kerr û Kulik. Hiç şüphe yok ki bu yedi hikâyenin destan olup olmadığı tartışılabilir. Bu listeye başka hikayeler de dahil edilebilir. Ancak biz metnimizi bu anlatılar bağlamında ele alıp şekil ve anlatı özellikleri bakımından ayrıntılarıyla inceleyeceğiz.