Mezopotamya Sürgünlerinin Kürdistan Yahudilerinin Sözlü Kültürü Üzerindeki Etkisi

Abstract

Sözlü kültür, toplumsal belleğin oluşumu ve kuşaklar arası aktarımında merkezi bir role sahiptir. Yazının yeterince gelişmediği toplumlarda kültürel birikimin aktarımı büyük ölçüde sözlü yollarla gerçekleşmiş, bu durum sözlü kültürü yazılı kültürün temel kaynaklarından biri hâline getirmiştir. Bu tez, Kürdistan Yahudilerinin sözlü kültürünü tarihsel ve kültürel bağlamı içerisinde ele alarak, Mezopotamya sürgününün bu kültür üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Kürdistan Yahudilerinin yaklaşık 2700 yıl boyunca Mezopotamya coğrafyasında yaşamış olmalarının, yerel toplumlarla yoğun bir kültürel etkileşim süreci doğurduğu varsayımından hareket edilmektedir. Misafir–ev sahibi ilişkisi çerçevesinde gelişen bu etkileşim, sözlü kültür unsurlarının karşılıklı olarak aktarılmasına ve dönüşmesine yol açmıştır. Yahudilerin kendi topraklarına dönüşleriyle birlikte, temas hâlinde oldukları toplumlara ait pek çok sözlü kültür unsurunu da beraberlerinde taşıdıkları görülmektedir. Bu tezde, Mezopotamya sürgününün Kürdistan Yahudilerinin sözlü kültürü üzerindeki etkileri, sözlü edebiyat ürünleri ve folklorik örnekler üzerinden tespit edilmekte ve analiz edilmektedir. Çalışmanın yöntemi kapsamında konuya ilişkin yazılı kaynaklar taranmış, akademik ölçütlere uygun örnekler seçilmiş ve bu örnekler bilimsel analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, Mezopotamya sürgününün Kürdistan Yahudilerinin sözlü kültürü üzerinde belirleyici bir etki yarattığı ve bu etkinin çok sayıda folklorik unsurda açık biçimde gözlemlenebildiği ortaya konulmuştur.Oral culture plays a central role in the formation of social memory and the intergenerational transmission of cultural knowledge. In societies where writing was not sufficiently developed, cultural heritage was largely transmitted through oral means, rendering oral culture one of the fundamental sources of written culture. This thesis examines the oral culture of the Jews of Kurdistan within its historical and cultural context and aims to analyze the effects of the Mesopotamian exile on this cultural tradition. The study is based on the assumption that the approximately 2,700-year residence of the Jews of Kurdistan in the Mesopotamian region resulted in an intensive process of cultural interaction with local communities. This interaction, shaped within the framework of a host–guest relationship, led to the mutual transmission and transformation of elements of oral culture. Upon their return to their homeland, the Jewish communities are observed to have carried with them numerous elements of the oral cultures of the societies with which they had been in contact. In this thesis, the impact of the Mesopotamian exile on the oral culture of the Jews of Kurdistan is identified and analyzed through examples of oral literature and folkloric materials. Within the methodological framework of the study, relevant written sources were surveyed, appropriate examples were selected in accordance with academic criteria, and these materials were examined using scientific analytical methods. The findings demonstrate that the Mesopotamian exile had a significant influence on the oral culture of the Jews of Kurdistan, and that this influence can be clearly observed in numerous folkloric elements.