Yunus Emre'nin Fiillerinde Metafor

Abstract

Yunus Emre, Anadolu'da yazı dilinin oluşmasında etkili olmuş, Türk kültürünün yapı taşlarından birisidir. Yunus Emre'nin kullanmış olduğu dil, Türkçenin söz varlığının tarihi ve tespiti açısından oldukça önem arz etmektedir. Yunus Emre'yi anlamak ve anlamlandırmak için çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmada da Yunus Emre Divanı'ndaki illerin metaforlarla kazandığı mecaz anlamlar incelenmiştir. Çalışmada tarama modellerinden genel tarama modeli kullanılmıştır. Tarama modeliyle Yunus Emre'nin Divanı'nda geçen basit ve türemiş Türkçe illerden yeni mecaz anlam kazanan iller bu çalışmaya dâhil edilmiştir. Anlam genişlemesi yoluyla çok anlamlı durumda olan iller, çeşitli aktarmalarla yeni metaforik anlamlar kazanmıştır. Fiillerin kazandığı yeni metaforik anlamlar makalede tanıklarıyla birlikte verilmiştir. Araştırma bu yönüyle Divan'daki illerin metaforik sözlüğü durumundadır. Yunus Emre'nin yüzyıllar önce kullandığı söz varlığı, geniş anlam dünyası, metaforik kullanımlar ile Yunus Emre'nin birikimi, hayal gücünü eserlerine yansıtması, kullandığı dilin işlerliği bir kez daha ortaya çıkmıştır. Araştırmada 83 ilde metaforik anlam tespit edilmiştir. Bu illerin kimisinde birden farklı metaforik anlam söz konusudur. Dolayısıyla çalışmada 100'den fazla metaforik anlam kaydedilmiştir. Tanıklarıyla verilen bu metaforik anlamların çoğunun dizinlerde ve tarihî sözlüklerde kayıtlı olmadığı görülmüştür. Çalışmada yer alan söz konusu genişlemiş yeni anlamların sözlüklere geçirilme çıktısı çalışmanın amaçlarındandır. Bununla birlikte çalışmada yer alan illerin metinde bağlam içinde kazandığı yeni anlamların, sözcük ve sözlük bilimi çalışmalarına da katkı sağlayacağı beklenmektedir.

Yunus Emre has been inuential in the formation of the written language in Anatolia and is one of the building blocks of Turkish culture. The language that Yunus Emre used is very important in terms of the history and determination of the vocabulary of Turkish. Various studies are carried out to understand and interpret to Yunus Emre. In this study, the metaphorical meanings of the verbs in Yunus Emre's Divan were examined. In the study, the general scanning model, one of the scanning models, was used. With the scanning model, verbs, which are in a polysemous state through semantic expansion, have gained new metaphorical meanings with various transfers. The new metaphorical meanings of the verbs are given in the article with concordance. With this aspect, the research has become the metaphorical dictionary of the verbs in the Divan. The vocabulary that Yunus Emre used centuries ago, the semantic extension, the metaphorical uses demonstrate that Yunus Emre's accumulation, the reection of his imagination on his works, and the operability of the language he used were once again revealed. Metaphoric meanings were determined in 83 verbs. Some of these verbs have more than one metaphorical meaning. Therefore, more than 100 metaphorical meanings were recorded. It has been observed that most of these metaphorical concordance meanings given are not recorded in indexes and historical dictionaries. The output of passing the enlarged new meanings in the study into dictionaries is one of the aims of the study. In addition, it is expected that the new meanings of the verbs in the study will contribute to the studies of lexicology and lexicography.