Mardin Evlerinde Selsebilli Eyvan Kullanımı

Abstract

Mardin evlerinin tasarımı Anadolu geleneksel Türk konut mimarisi içinde ayrıcalıklı ve özel bir yere sahiptir. İhtiyacın şekillendirdiği ve coğrafyanın temel belirleyici olduğu Mardin evleri plan, malzeme ve tekniğin yanı sıra konuta eklemlenen özel birimler açısından da farklılık arz eder. Selsebilli eyvanlar sıcak ve kurak yaz aylarında Mardin evlerinin temel yaşama birimi olmuştur. Coğrafya, ekonomi ve mimari arasındaki kaçınılmaz ilişkinin ürünü olan selsebilli eyvanlar özellikle geniş çaplı planlanmış ve bazen kasır olarak da adlandırılabilecek Mardin evlerinde karşımıza çıkmaktadır. Coğrafya ile birlikte konut sahibinin statüsü ve ekonomik gücü evi mimari anlamda şekillendiren temel unsurdur. Geleneksel Türk evinde ev halkının toplanıp günlük işlerini gerçekleştirdiği, sohbet ettiği, yemek yediği birimler olan sofa, Mardin evlerinde yerini eyvana bırakmaktadır. Bu eyvanların bazıları ise selsebilli olması açısından diğer eyvan kurgularından ayrılır. Mardin evlerinde görülen selsebilli eyvanlar kendi içinde kategorize edilebilir. Havuzlu ya da havuzsuz olmasının dışında konuta girişi sağlayan açıklıklar bazı örneklerde selsebilli eyvanlardan verilirken bazı örneklerde selsebilli eyvan bağlantının sağlanmadığı çıkmaz mekânlar halini almıştır. Özellikle bağlantı sağlamayan eyvan tiplerini mahremiyet ile ilintilendirmek gerekir. Sudan istifade etmenin ötesinde dinlendirici etkisinden faydalanılmak amacıyla da tasarlanan selsebiller genellikle manzaraya yönelmekle birlikte konuttan bağımsız ayrı bir birim halini de alabilmektedir. Çalışma kapsamında Mardin evlerinde selsebilli eyvan tasarımına yönelik tipoloji yapılacaktır. Tipolojiyi örneklendirmek için Mardin kırsalında ya da Eski Mardin bölgesinde tespit edilen konutlar çalışmaya dâhil edilmiş, yapılan tipoloji konutlar üzerinden örneklendirilmiştir.

The design of Mardin houses has a privileged and special place in Anatolian traditional Turkish residential architecture. Shaped by need and geography being the main determinant, Mardin houses differ in terms of plan, materials and techniques as well as special units incorporated into the house. Fountain iwans became the basic living unit of Mardin houses during the hot and dry summer months. Iwans with fountain, which are the product of the inevitable relationship between geography, economy and architecture, are seen especially in Mardin houses, which are planned on a large scale and can sometimes be called pavilions. Along with geography, the status and economic power of the homeowner are the basic elements that shape the house architecturally. The sofa (central hall), which is the unit in the traditional Turkish house where the household gathers, carries out their daily work, chats and eats, is replaced by the iwan in Mardin houses. Some of these iwans differ from other iwan structures in terms of having a fountain. Iwans with fountain seen in Mardin houses can be categorized within themselves. In some examples, the openings that provide entrance to the house, whether with or without a pool, are provided through Iwans with fountain, while in some examples the Iwans with fountain have become dead-end spaces where connection is not provided. Especially the iwan types that do not provide connection should be associated with privacy. Water fountains, which are designed to benefit from the relaxing effect of water beyond benefiting from it, are generally oriented towards the view, but can also become a separate unit independent of the house. Within the scope of the study, a typology will be made for the iwan design with fountain in Mardin houses. In order to exemplify the typology, the houses identified in the rural Mardin or Old Mardin region were included in the study, and the typology was exemplified through the houses.