Muhammed Bin Yûsuf es-Senûsî'nin nübüvvet anlayışı

Abstract

In this Master's thesis titled 'Muhammad b. Yûsuf al-Senûsî's Understanding of Prophethood' the views regarding the understanding of prophethood held by Muhammad b. Yûsuf al-Senûsî (d. 895/1490), one of the prominent scholars of North Africa, are examined. Unlike the common evaluations in Kalam literature, al-Senûsî addressed the subject of prophethood not as an independent topic, but as an extension of God's permissible acts and, consequently, within the subjects of Theology (Ilahiyyat). In this context, the study aims to analyze the structure of thought he put forward regarding the subject of prophethood, particularly his method of grounding prophethood, and his approaches to the attributes of prophets and the nature of miracles. The research primarily examines the definitions al-Senûsî brought to the concepts of 'nabi' (prophet) and 'rasul' (messenger) and the logical relationships between these concepts. It is observed that al-Senûsî defended the divinely bestowed nature (wahbi) of prophethood, rejecting the Mu'tazilite idea of necessity (wujub) and the philosophers' claims of acquisition (kasbi). Another significant focus of the thesis is the attributes of prophets. Al-Senûsî classified the attributes necessary for prophets as 'truthfulness' (sidq), 'trustworthiness' (amanah), and 'conveyance' (tabligh); he specifically expanded the attribute of 'trustworthiness' to include the concept of impeccability (ismah), proving through reductio ad absurdum (qiyas al-khulf) that prophets are protected from all kinds of sins and abominable acts (makruh). The evidence of miracles, which al-Senûsî examined in the context of proving prophethood, constitutes another important part of the research. As a resûlt of the author's detailed evaluation of the 'challenge' (tahaddi) condition of the miracle, it was concluded that the expression 'ayah' (sign) expresses a comprehensive meaning that also includes miracles, and that many theologians (mutakallimun) did not show terminological precision on this point. Finally, regarding the proof of the prophethood of Muhammad (pbuh), it was determined that al-Senûsî meticulously utilized rational and historical evidences such as the inimitability (i'jaz) of the Qur'an, the perfection of the Shari'ah, and the superior morality of the Prophet.Muhammed b. Yûsuf es-Senûsî'nin Nübüvvet Anlayışı' adlı yüksek lisan tezimizde; Kuzey Afrika'nın önde gelen alimlerinden Muhammed b. Yûsuf es-Senûsî'nin (ö. 895/1490) nübüvvet anlayışına dair görüşleri incelenmektedir. Senûsî, nübüvvet bahsini, kelam literatüründeki yaygın değerlendirmelerden farklı olarak müstakil bir konu olarak değil; Allah'ın caiz fiillerinin bir uzantısı ve buna bağlı olarak İlahiyyât konuları içerisinde ele almıştır. Bu bağlamda çalışma, onun nübüvveti temellendirme yöntemi, peygamberlerin sıfatlarına ve mûcizenin mahiyetine yönelik yaklaşımları başta olmak üzere nübüvvet bahsindeki ortaya koyduğu düşünce yapısını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada öncelikle Senûsî'nin 'nebî' ve 'resûl' kavramlarına getirdiği tanımlar ve bu kavramlar arasındaki mantıksal ilişkiler irdelenmiştir. Senûsî'nin, nübüvvetin vehbîliğini savunarak Mu'tezile'nin vücûbiyet fikrini ve filozofların kesbîlik iddialarını reddettiği görülmüştür. Tezin odaklandığı bir diğer önemli husus, peygamberlerin sıfatlarıdır. Senûsî, peygamberler hakkında vacip olan sıfatları 'sıdk', 'emânet' ve 'teblîğ' olarak tasnif etmiş; özellikle 'emânet' sıfatını ismet kavramını da kapsayacak şekilde genişleterek, peygamberlerin her türlü günahtan ve mekruhtan korunduğunu hulfî kıyas yöntemiyle ispatlamıştır. Senûsî'nin, peygamberliğin ispatı bağlamında irdelediği mûcize delili; araştırmanın bir diğer önemli bölümünü oluşturmaktadır. Müellifin, mûcizenin 'tehaddî/meydan okuma' şartını detaylı bir şekilde değerlendirmesi sonucunda, 'ayet' ifadesinin mûcizeyi de içine alacak kapsamlı bir manayı ifade ettiğine ve mütekellimlerin birçoğunun bu noktada terimsel titizlik göstermediği sonucuna varılmıştır. Son olarak, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) nübüvvetinin ispatı noktasında Senûsî'nin, Kur'ân-ı Kerim'in i'câzının yanı sıra şeriatın mükemmelliği ve Hz. Peygamber'in üstün ahlâkı gibi aklî ve tarihî delilleri titizlikle kullandığı tespit edilmiştir.