Hadis Âlimlerinin Çok Hadis Rivayet Etme Arzusu Sorunu: Sebepleri ve Etkileri

Abstract

Hadis ilmi, rivayet dönemlerinde muhaddisler ve fakihler için bir amaç haline gelmiş, onlar da hadis rivayetinin şerefine nail olmak ve Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hadisi öğrenip ezberleyen, anlayan ve başkalarına ulaştıranlara ettiği duaya mazhar olmak için çaba göstermişlerdir. Zira bu duada yüzlerinin nurlanması dileği ön planda gelir. Bunun yanı sıra, hadislerin içerdiği sünnetler ve ahkâm dolayısıyla hadislere olan ihtiyaç çok büyüktü. Birçok muhaddis, hadis talebiyle yolculuğa çıkmış ve farklı şehirlerde güvenilir ravilerin tekelinde olan nadir hadisleri elde etmeye çalışmıştır. Özellikle, nadir bulunan ve az rastlanan nebevî sünnetleri içeren hadisler için yapılan bu yolculuklar yaygın hale gelmiş, hatta mazereti veya haklı bir engeli olmadan yolculuğa çıkmayanlar kınanmıştır. Bazı güvenilir muhaddisler ise bundan daha da ileri gitmiş, hadis aşkı ve rivayetlere duydukları yoğun arzu sebebiyle, zayıf ravilerin rivayetlerini dahi takip etmişlerdir. Bu muhaddisler, ravinin zayıflığını bilseler bile, zayıf ravinin bazı rivayetlerinde isabet etmiş olabileceği düşüncesiyle bu yolu tercih etmişlerdir. Çünkü ravinin zayıf olduğuna dair hüküm, onun bütün rivayetleri için geçerli bir kural değildir. Bazen muhaddis, belirli delillere dayanarak zayıf bir ravinin burada doğru, başka bir yerde ise yanlış bir rivayette bulunduğunu anlayabilir. Hatta böyle ravilerin rivayetlerine duyulan ihtiyaç, güvenilir ravilerin eşit derecede güçlü rivayetleri arasından bir tercih yapılması gerektiğinde daha da artmıştır. Bu gibi durumlarda zayıf ravinin rivayeti, özellikle de kendisine ait bir kitap varsa, farklı rivayetlerden birini tercih etmek için bir destek unsuru olarak kullanılabilir.