Mardin’de Sayfiyelerin Dönüşümü Üzerine Toplumsal ve Tarihsel Bir Değerlendirme

Abstract

Bu çalışma, bir mekân ve zaman üretim biçimi olarak sayfiyenin Mardin'deki mekânsal, zamansal ve toplumsal dönüşümünü analiz etmeyi amaçlamaktadır. Burada odak, bugün Artuklu ilçesi olarak adlandırılan sınırlar içerisinde yer alan eski ve yeni yerleşim alanlarının çeperindeki sayfiyelerdir. Sayfiye, zaman kullanımına göre farklılaşan yazlık ikincil konuttur. Farklı pratiklerle tatil ve turizmden ayrı bir dinlenme deneyimi sunar. Bu makalede, iki güzergâh etrafında bir tartışma yürütülmüştür. İlki, mekânsallık ve zamansallık arasındaki ilişki bağlamında sayfiyenin dönüşümü; ikincisi ise sınıf, etnisite ve toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin kesişimsellik perspektifiyle sayfiyenin kullanımına etkisidir. Nitel bir araştırma olarak, 2015-2024 yılları arasında farklı zamanlarda yapılan saha çalışmaları, sayfiye deneyimleri olan insanlarla bu süreçte yapılan görüşmeler ve ikincil kaynak olarak farklı yayınlar temel verilerin elde edilmesinde kullanılmıştır. Sayfiyenin toplumsal, mekânsal ve tarihsel dönüşümünü analiz etmek için Lefebvre’in “mekânın üretimi” yaklaşımı teorik çerçeve olarak kullanılmıştır. Dönüşüm süreci, şu temalar çerçevesinde tarihselleştirilmeye çalışılmıştır: Sayfiyenin ortaya çıkışı ve ikincil konut olarak kullanımı; sayfiyenin terk edilmesi ve köyleşmesi; eski Mardin'in sayfiyeleşmesi ve turistikleşmesi; yeniden sayfiyeleşme, turistikleşme ve kentle bütünleşme.