Yeniliklerin Şiirde İz Düşümü: Uskûbî ve Hicaz Demiryolu Şiiri

Abstract

Şiir şairin ve içinde yaşadığı toplumun aynasıdır. Bu doğrultuda bu çalışmada Arap coğrafyasında bir yeniliğin şiirde nasıl yer edindiği ele alınmıştır. Çalışmada “Hicaz Demiryolu” şiiri içerik, dil ve edebi sanatlar açısından hangi önemi haizdir? Hangi tarihî veri ve olaylara ışık tutmuştur? Şiirde yeniliklere karşı duyulan heyecan nasıl dile getirilmiştir? gibi sorulara cevaplar verilmiş, bu hususlarda değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışmada Uskûbî’nin yaşadığı dönem, hayatı, edebî ve ilmî şahsiyeti ele alındıktan sonra İstanbul ve Medine’yi birleştirme hedefini güden ve Sultan Abdülhamid’in en büyük projelerinden olan Hicaz demiryolu hakkında yazdığı şiir incelenmiştir. Dönemin başta dinî ve tarihi yönüne ışık tutması yönüyle önem arz eden bu şiirin gerek Arap coğrafyasında gerek Türkiye’de herhangi bir çerçevede bilimsel olarak çalışılmamış olması, bu çalışmanın özgün değerini ortaya koyan durumlardan biridir. Şiir, muhteva olarak Hicaz demiryolunu işlemekte, demiryolunun Şam, Amman, Tebük, Medine gibi dinî ve tarihî olarak büyük öneme sahip merkezleri birleştirecek olmanın heyecanını dile getirmektedir. Ayrıca trenin sadece bölgenin değil, tüm Müslüman coğrafyasında manevi olarak oluşturduğu sevinç ve coşkuyu ve bu vesileyle Sultan’a minnettarlığı aktarmaktadır. Şiirin dilinin sade ve edebî terkiplerden uzak olduğu ve belagat açısından zengin bir malzeme sunmasa da özellikle tasvir ve teşbihte ön plana çıkan örnekleri barındırdığı, çalışmada elde edilen sonuçlardan bazılarıdır.