Fıkhî Tercihleri Bağlamında Cüşemî’nin İbadetlerle İlgili Ahkâm Âyetlerine Yaklaşımı

Abstract

İslam hukuku, mükellefin fiillerini doğrudan konu edinen bir disiplindir. Bu disiplinin birinci kaynağı Kur'ân-ı Kerîm’dir. Kur’ân’da yer alan ahkâm âyetleri doğrudan veya dolaylı olarak İslam hukukuna kaynaklık etmektedir. İslam hukukçularının mezhebî kimlikleri çoğu kez ahkâm âyetlerine yaklaşımlarını etkilemiştir. Kelâmî düşüncede Zeydî-Mu‘tezilî âlimlerden kabul edilen Cüşemî’nin fıkhî kimliği noktasında bazı iddialar ileri sürülmüştür. Cüşemî’nin hayatının ilk evrelerinde Hanefî olduğu ve daha sonra Zeydiyye mezhebine intisap ettiği bu iddialar içerisinde en yaygın olanıdır. Bu çalışmada Cüşemî’nin fıkhî kimliğinin belirlenmesine katkı sunması yolunda ahkâm âyetlerine yaklaşımının tahlil edilmesi hedeflenmiştir. Hacmi göz önünde bulundurularak çalışmamız ibadetlerle ilgili âyetlerle sınırlandırılmış ve Cüşemî’nin ibadetlerle ilgili fıkhî ihtilafları konu edindiği meseleler mercek altına alınmıştır. Cüşemî’nin fıkhî kimliğinin belirlenmesi yolunda özellikle tercihte bulunduğu meseleler ortaya konulmuştur. Son olarak Hanefî ve Zeydî fıkıh âlimlerinin konuyla ilgili ihtilaf ve ittifakları incelenmiş ve Cüşemî’nin yakın durduğu fıkhî mezhep ortaya konulmuştur. Bu çalışmada Cüşemî’nin ibadetlerle alakalı âhkâm âyetlerini incelerken yaptığı fıkhî tercihlerinde Hanefî fıkıh âlimlerine yakın durduğu ve Hanefîler’in fıkhî görüşlerini tercih etmekle kalmayıp bunları aynı zamanda temellendirmeye çalıştığı tespit edilmiştir.