Zazakî de Name û Cureyê Nameyan

Abstract

Zazakî mîyanê malbata ziwananê Îranîyan de şaxa ziwananê Kurdî de ca gêna. Zazakî demêko derg mewcûdîyetê xo sey tradîsyono fekkî dewam kerdo, mîyanê xebatanê nuştekî de erey ca girewto. Zazakî; mîyanê Zazayan de cîya nameyan a îfade bena û zafane mîyanê sînoranê Turkîya de yena qalîkerdene. Xebatê ke warê gramerî de nusîyayê, taybetmendîyê morfolojîk yê Zazakî ser o vindertê. Amacê na xebate name û cureyanê nameyan yê Zazakî bi hawayêko sîstematîk û umûmî tedqîqkerdiş o. Xebate de nameyî hetê fonksîyon, mana û bînayî ra çarçewayêka ziwannasîye de etud bîyê; taybetmendîyê morfolojîk, sentaktîk û semantîk yê Zazakî ameyê nirxnayene. Amacê eslî yê na xebate, nameyanê Zazakî dabeşkerdiş, fonksîyon û taybetmendîyanê binbeşan tesbîtkerdiş û mîyanê pergala ziwanî de wezîfeyanê nameyan îzahkerdiş o. Na xebate, derheqê cureyanê nameyan de sey gîrîzgah a, qandê cû cureyê nameyan îzah bîyê labelê binbeşê nameyan bi xorînî nêameyê dayene. Sînorê xebate bi name, cureyê nameyan û metinanê nuştekîyan yê Zazakî ya ameyo xêzekerdene. Metinanê nuştekî yê modern û folklorîkan ra îstîfade bîyo û seba her binbeş panc hebî cumleyê nimûneyî deyayê. Mîyanê xebate de berhemê gramerî ameyê dayene, nê berheman ra çarçewaya teorîk de îstîfade bîyo, qisimê kê nê berheman de kêmî mendê ameyê temamkerdene. Xêncê berhamanê gramerî, sewbîna eseranê Zazakî ra zî îstîfade bîyo, nê eseran ra nimûneyî deyayê. Xebate mabeynê ziwananê Kurdî de muqayesekerdişê bingeyêko teorîk muhîm a. Goreyê peymanê ziwannasî Zazakî ameya nirxnayene, beyntarê dîyalektanê Kurdî, bitaybetî Kurmancî de muqayase ameyo kerdiş, seba têvernayişê ziwananê bînan taye doneyî deyayê. Xebate de metodê çendînîye sey teswîrkerdiş, muqayesekerdiş, îzahkerdiş, nimûneardiş ameyê şuxulnayene.