Halk Hukukunun Sözlü Kültüre Yansımaları: Kızıltepe Örneği

Abstract

Halk hukuku pozitif hukuktan önce, kimi zaman pozitif hukukla birlikte kimi zamanda pozitif hukukun yerine kimi bölgelerde bugün dahi toplumsal hayatı düzenleyen bir uygulamadır. Halk hukuku uygulandığı sahanın örf, adet ve geleneklerine kültürel kodlarına, dinî inanışına bağlı olarak kimi farklılıklara sahip olabilmektedir. Çalışmada Kızıltepe sahasının sözlü kültürüne yukarıda ifade edilen tarihi ve kültürel arka planlar da göz önünde bulundurularak halk hukukunun yansımaları üzerinde durulacaktır. Çalışmada atasözü, deyim, efsane ve türküler; yönlendirilmiş görüşme yöntemiyle elde edilmiş olup maniler ise yazılı bir kaynaktan elde edilmiştir. Her bir anlatı türü ve türküler halk hukuku bağlamında değerlendirilmiştir. Kızıltepe’de Halk Hukuku isimli tezin “Sözlü Kültür Ürünleri ve Halk Hukuku İlişkisi” başlığının genişletilip yeniden değerlendirildiği bu çalışmanın amacı mezkûr sahadaki halk hukuku uygulamalarının sözlü kültüre etkisini tespit etmektir. Çalışmada kullanılan kaynak kişilerle görüşme yapabilmek için söz konusu tez çalışması esnasında bir etik kurul belgesi alındığından bu çalışma için ayrıca bir etik kurul belgesi alınmamıştır. 28 adet kaynak kişinin konuyla ilgili beyanları tezde yer aldıkları ilgili sayfalara atıf yapılarak belirtilmiş ve dipnot olarak kaynak kişi numaralarına yer verilmiştir. Çalışmanın atasözü ve deyimler kısmı en hacimli olandır. Bu bölümde halk hukukun çok çeşitli unsurlarına rastlanmakla birlikte evlilik hukuku ile ilgili örneklerin fazlalığı dikkati çekmektedir. Maniler, efsaneler ve türküler kısmında da sevgililik, nişanlılık, evlilik temaları ele alınmaktadır. Araştırmanın neticesinde sahada uygulanan ve köklü bir geçmiş ve dinî arka plana sahip olan halk hukuku uygulamalarının sözlü kültüre nüfuz edecek kadar güçlü olduğu anlaşılmaktadır ve bunlar arasında en güçlüsü ise “evlilik” hukukudur. Sağlam bir ailenin temelinin sağlam adımlarla atılmış bir evlilikten geçtiği görüşü bugün de geçerliliğini koruyan bir görüştür.