Tayê taybetmendîyê Kirmanckîya Dêrsimî

Abstract

Kürtçe'nin lehçeleri arasında yazıya en geç geçirileni, Kırmancca (Zazaca)dır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu ile beraber, Kırmancca'nın da içinde olduğu Türkçe dışındaki diğer diller üzerinde asimilasyon politikası uygulandı. Bu sebeple Kırmanclar (Zazalar) da dillerini yazma ve okuma alanlarında geliştirme imkanı bulamadılar. Bazı Kırmanclar, 1970'lerden itibaren Avrupa'ya gittiler ve Avrupa ülkelerinde yüksek eğitim görme imkanı buldular. Bunlardan bazıları, Kırmancca üzerine bazı çalışmalar da yaptılar. Ancak bu çalışmalar hem azdı hem de ya çok dar bir bölgeyi kapsıyordu ya da bu tüm Kırmanclar'ın kendisinden istifade edemediği yabancı bir dille yazılmıştı. 2000'li yıllarda Kırmancca'nın kendi yurdunda akademiye girmesi ile birlikte, bazı Kırmanclar kendi bölgelerinin ağızları üzerine akademik çalışmalar yapmaya gayret ettiler. Dersim'de aralarındaki sınır takriben Munzur Nehri olan iki temel ağız bulunmaktadır. Bunlara Batı Dersim (Şixhesenan) Ağzı ve Doğu Dersim (Dêsiman) Ağzı denmektedir. Şimdiye dek bu iki ağız üzerine Kırmancca ile kapsamlı bir çalışma yapılmamıştır. Materyali bölgeden derlenen bu çalışmada, Dersim Kırmanccasının iki ağzını fonoloji, fiiller, isimler, zamirler, sıfatlar, edatlar ve zarflar yönünden karşılaştırmak; coğrafya, kimlik ve dilin özellikleri üzerinde durmak ve yine aynı lehçe ile yazıya geçirmek hedeflenmiştir.Among the dialects of Kurdish language, Kirmancki (Zazaki) is the last one to be written out. With the foundation of the Republic of Turkey; non-turkic languages have been the object of a policy of assimilation. So, the Kirmancs (Zazas) couldn't find any opportunities to improve their mother tongue in the fields of writing and reading. Some Kirmancs left their country in 1970s and settled in European countries where they were able to have the opportunity to access higher education. Some of them worked on Kirmancki, as well. However, these works were not eough in number and they were either containing a narrower region or were written in a foreign language, which prevented most of the Kirmancs from making use of it. In 2000s, Kirmancki was let in the academia in its own land, which led the Kirmancs to work on the accents of their own regions. In Dersim, there are two basic accents between which the border is approximately the River Munzur. They are called The Western Dersim (Sheiykh Hasanan) Accent and the Eastern Dersim (Desiman) Accent. So far, there hasn't been a comprehensive study in Kirmancki on these two accents of the Kirmancki of Dersim. The aim of this work, the material of which has been collected from the region, is to compare these two accents of the Kirmancki of Dersim in terms of phonology, verbs, nouns, pronouns, adjectives, prepositions and adverbs; to focus on the region, the identity and the characteristics of the language and to write it down in the same dialect.