الإنصاف في كشف الكَشَّاف [سورة: آل عمران]‏تأليف: ولي الدِّين أبو زُرْعة العراقي (ت:826هـ)‏

Abstract

Zemahşerî(Ö:538H.‎‏/‏‎1144M) Hicrî 5.yüzyılın ikinci yarısında doğdu ve 6. ‎yüzyılın başına kadar yaşamıştır. Zemahşerî bir düşünce ve yaratıcılık örneğiydi. ‎Kendisinden sonra gelen müteahhirîn alimleri üzerinde etki bırakan önemli tefsir ‎âlimlerindendir. Kaleme aldığı 'el-Keşşaf' adlı eseriyle hak ettiği şöhreti ‎bulmuştur. Bunun nedeni Zemahşerî'nin tefsir ilimleriyle birlikte nahiv, sarf, ‎belâğat, Arap şiiri gibi dil bilimlerinin yanı sıra dil felsefesi ve dil eleştirisi ‎konularını de içeren çalışmalarının kaynaklanmaktadır.‎ Zemahşerî, bazı konularda Mu'tezile ekolünün savunucusuydu. Tefsirinde ‎Mu'tezile görüşlerine yer vermekte ve bu mezhebin ilgili konudaki ilkeleri ‎doğrultusunda tartışmalı konularına değinmektedir. Bu durum bir çok ilim ‎insanının dikkatini çekmiştir. Bu yüzden kendi mezheplerini savunmak ve ona ‎cevap vermek için onun bu eserine yönelik kitaplar yazmışlardır. Onun görüşlerini ‎tenkit etmişlerdir. Fakat muhaliflerinin çoğu tenkitlerinde aşırıya kaçmış ve ‎bilimsel tarafsızlık ve adalet dengesinin dışında kalmışlardır.‎ Mısır'da Memlüklüler devrinde yaşayan, Zemahşerî'den iki yüz yıl sonra gelen ‎Ahmed İbnü'l Iraki'nin(Ö:826H.‎‏/‏‎1423M) 'el-İnsaf fi keşfi-l keşşâf' adlı eserini ‎yazmasının sebeplerinden biri de buydu, Bunu Zemahşerî ve muhalifleri arasında ‎bir denge ve adil olma çabasıyla yapmıştır. İki taraf arasında bir hakem rolü ‎üstlenmiştir. Adalet çerçevesinde taraflar arasında doğrusunu tespit etmeye ‎çalışırken gerekçelerini sunmakta ve ilgili konuları da otorite sayılabilecek ‎imamların görüşleriyle desteklemektedir. Ayrıca mantık bağlamında ortak ‎düşünce ve sağduyu ilkelerini gözetmekte ve adil davranma konusunda hiç ‎kimseye farklı davranmamaktadır.‎ Yukarıda zikredilen hususlara ek olarak kitabın tahkik edilmesiyle konunun ‎öneminin ortaya çıkacağını şöyle özetleyebiliriz: Entellektüel düzeyde insaflı ‎davranmaya, aklı kullanmaya ve etik ilkelerini gözetmeye bir örnek teşkil eder. ‎Tahkimi bu çerçevede yapmaya davet eder. Tahkimin önemini vurgular, ‎mekanizmalarını açıklar ve içinde ilim insanlarının bazı ifadelerini araştırır. Bu ‎yöntem bilimsel etiğin eksik olduğu günümüzde çok önemlidir. Kendisinden ‎önceki klasik dönem ve kendi çağdaşlarına yönelik eleştirilere de yer vermiştir.‎

Al-Zamakhshari (538h‏/‏‎1144a.d) was one of the greatest scholars, creative ‎thinkers ‎who influenced the‏ ‏sciences of Arabic and the interpretation of the Holy‎‎ ‎Qur'an from the fifth century ‎AH till the this day‏.‏ But he was the Mu'tazilites of the madhhab (thoughts), and during ‎his ‎interpretation‏ ‏he mentioned many opinions of his Mu'tazilites, and he ‎explained the points of‏ ‏disagreement over their thoughts, this did ‎not like many ‎of his opponents, so they ‎wrote books to trace his ‎speeches and respond to him, ‎Some of his opponents met him‏ ‏with ‎exaggerated criticism, So they deviated ‎from the scale of scientific fairness.‎ This was one of the reasons that prompted the author of this ‎manuscript, ‎Ahmad Ibn‏ ‏al-Iraqi (826h‏/‏‎1423a.d)- who came two hundred years after Al-‎Zamakhshari, and lived in the Mamluk Sultanate in Egypt- to write his book (Al‎-‎Insaf fi Kashf‎ al-Kashshaf), to make it a balance and ‎judge between al-‎Zamakhshari ‎and his opponents, responding to al-Zamakhshari and‏ ‏them ‎from ‎their words, citing the words of the previous and later Imams, and ‎using‏ ‏the ‎rules of logic and reasoning. The right one, while ensuring ‎fairness to ‎everyone ‎and appreciating their personalities.‎ In summary, this research establishes the idea of intellectual fairness, ‎and the ‎call for‏ ‏the arbitration of mind and morals, and emphasizes its importance, ‎explains its ‎mechanisms, and investigates some of the scholars' sayings about it, ‎and that idea is ‎very important in this time when the lack of scientific fairness is ‎left, intellectual and ‎sectarian differences became acute. The attack on the people ‎of ancient and ‎contemporary scholars appeared in it‎.