Klasik Türk ve Fars Şiirinde “Gerdiş-i Çeşm”

Abstract

Klasik Türk şiiri kendine mahsus bir estetikanlayışı olan ve bu anlayışa büyük ölçüde bağlıkalmış bir şiir geleneğidir. Bu gelenekte klasikşiir okurunun aşina olduğu ortak istiareler,teşbihler, mazmunlar dünyası önemli rolesahiptir.Klasik şair, çoğunlukla hazır unsurlardanoluşan elindeki bu yapı malzemesiyle orijinalürünler ortaya koymak gibi zor bir göreviüstlenir. Ancak bu güçlü gelenek içinde dezaman zaman yenilik arayışları ve denemeleriolmuştur. Hint üslubu şairlerinde bu arayışma’nâ-yı bîgâne, ma’nâ-yı pîçîde gibi terimlerlekavramsallaştırılmıştır.Bu çalışmada XVII. yüzyıla kadar klasikşiirde pek nadir örneği bulunan “gerdiş-i çeşm”ve “gerdiş-i çeşm-i gazâl” terkiplerinin klasikTürk ve Fars şiirindeki tezahürleri tespit edilmiş,bu terkip etrafında oluşan hayal örgüsü veilişkili unsurlar irdelenmiştir. Ayrıca söz konusukavramların nev-heves şairler tarafındanhaddinden fazla kullanıldığı iddiasıyla şiiringeyik destanına döndüğü yönünde XVII.yüzyılın önde gelen şairlerinden Nâbî tarafındangetirilen eleştiri sayısal verilerle tahlil edilmiştir.