Sağlık Çalışanlarında Akdeniz Diyetine Uyum, Sürdürülebilir Gıda Okuryazarlığı ve Depresyon Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi

Abstract

Giriş: Akdeniz Diyeti (AD), fiziksel ve zihinsel sağlık üzerinde olumlu etkiler sağlarken; sürdürülebilir beslenme okuryazarlığı, çevreye duyarlı ve sağlık bilincine sahip beslenme davranışlarını desteklemektedir. Sağlık profesyonelleri ise toplumsal rollerinden dolayı hem AD'ye uyumu hem de sürdürülebilir beslenme davranışlarını teşvik etmede önemli bir gruptur. Amaç: Bu çalışma, sağlık çalışanları arasında AD'ye uyum, sürdürülebilir beslenme okuryazarlığı ve depresyon düzeyleri arasındaki ilişkileri incelemek ve bunların demografik ve yaşam tarzı faktörleriyle olan bağlantılarını araştırmayı amaçlamıştır. Yöntem: Bu çalışma, 251 sağlık çalışanı ile kesitsel, nicel desen olarak yapılmıştır. Verilerin toplanması yüz yüze görüşme yöntemi ile gerçekleştirilmiş olup, katılımcılara AD'ye Uyum Tarama Testi (MEDAS), Sürdürülebilir Beslenme Okuryazarlığı Ölçeği ve Beck Depresyon Ölçeği uygulanmıştır. İstatistiksel analizler korelasyon ve regresyon modellerini içermektedir. Bulgular: Erkeklere göre kadınlar sürdürülebilir beslenme okuryazarlığı alt boyutunda daha yüksek puana sahiptir. Sigara içmeyenler AD'ye daha fazla bağlılık gösterirken, kronik hastalığı olan bireyler daha yüksek depresyon puanları almıştır. Depresyon düzeyi minimum olan katılımcılar, şiddetli depresyon olanlara göre MEDAS puanlarında önemli ölçüde daha yüksek puana sahiptir. MEDAS puanları, sürdürülebilir beslenme okuryazarlığı ile pozitif, beden kütle indeksi ile negatif korelasyon göstermiştir. Regresyon analizi, depresyonun hem MEDAS puanını hem de sürdürülebilir beslenme okuryazarlığı puanını olumsuz yönde görülmüştür. Sonuç: Bulgular, sağlık çalışanlarında AD'ye uyum düzeyi ile sürdürülebilir beslenme okuryazarlığının yükselmesinin depresyon puanlarının azalmasıyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, beslenme okuryazarlığını artırmaya yönelik eğitim programlarının ve AD'nin teşvik edilmesinin yalnızca sürdürülebilir beslenme alışkanlıklarını güçlendirmekle kalmayıp aynı zamanda psikolojik iyilik hâlini de destekleyebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Gelecekteki araştırmalar, farklı meslek gruplarında bu tür müdahalelerin etkililiğini değerlendirerek daha geniş kanıtlar sunmalıdır. Anahtar Kelimeler: Akdeniz Diyeti, Sürdürülebilir Gıda Okuryazarlığı, Depresyon, Sağlık Profesyonelleri, Beslenme Davranışı

Background: While the Mediterranean diet provides beneficial effects on physical and mental health, sustainable food literacy supports environmentally responsible and health-conscious eating behaviors. Owing to their societal roles, healthcare professionals constitute a key group in promoting both adherence to the Mediterranean diet and the adoption of sustainable dietary practices. Objectives: This study aimed to examine the relationships among Mediterranean diet adherence, sustainable nutrition literacy, and depression levels among healthcare workers and to explore their associations with demographic and lifestyle factors. Methods: This study was conducted as a cross-sectional, quantitative design with 251 healthcare workers. Data collection was carried out using face-to-face interviews, and participants were administered the Mediterranean Diet Adherence Screening Test (MEDAS), the Sustainable Nutrition Literacy Scale, and the Beck Depression Inventory. Statistical analyses included correlation and regression models. Results: Compared with men, women scored higher on the sustainable nutrition literacy subdimension. Nonsmokers demonstrated greater adherence to the Mediterranean diet, whereas individuals with chronic diseases had higher depression scores. The participants with minimal depression reported significantly higher MEDAS and food literacy (knowledge subscale) scores than did those with severe depression. MEDAS scores were positively correlated with sustainable nutrition literacy and negatively correlated with body mass index. Regression analysis indicated that depression negatively predicted both the MEDAS score and the sustainable nutrition literacy score. Conclusions: The findings indicate that higher levels of adherence to the Mediterranean diet and sustainable food literacy among healthcare workers are associated with lower depression scores. Accordingly, it can be concluded that implementing educational programs aimed at enhancing food literacy and promoting adherence to the Mediterranean diet may not only strengthen sustainable eating habits but also support psychological well-being. Future research should assess the effectiveness of such interventions across different professional groups to provide broader evidence. Keywords: Mediterranean Diet, Sustainable Food Literacy, Depression, Healthcare Professionals, Dietary Behavior