Türk-Soğd İlişkileri Bağlamında 8. Yüzyıla Ait Bir Evlilik Sözleşmesi: Metin, İçerik ve Sözlük İncelemesi

Abstract

M.Ö. 6. yüzyıldan M.8. yüzyıla kadar esasen Semerkant ve çevresinde yaşamlarını sürdüren Soğdlar yazınsal, kültürel, ticarî ve bürokratik etkileri ile ön plana çıkmış tarihî bir halktır. Bu çerçevede yazınsal etkilerinin bir ürünü olarak düşünülebilecek Mug Dağı Belgeleri 8. yüzyılın sosyal ve siyasî panoramasına ilişkin dikkate değer veriler sunmaktadır. Bu noktada Nov.3 ve Nov.4 elyazmaları Türkler ve Soğdlar açısından önemli bir belge niteliğinde olup Ot Tegin ile Çat soyadlı asil bir Soğdlu kadın arasındaki evlilik sözleşmesini ihtiva etmektedir. Bizim çalışmamızda Nov.3 ve Nov.4 elyazmaları metin, içerik ve sözlük yönünden incelenecektir. Çalışmanın amacı sözdizimsel inceleme yoluyla Türkler ve Soğdlar açısından metnin önemini ortaya koymaktır. Metnin sözdizimsel incelemesinde “Leipzig Çözümleme Kuralları’nda yer alan satıraltı morfolojik inceleme” yöntemi esas alınmıştır. Metnin titiz bir yazım aşamasından geçtiği, Ot Tegin ile Çat arasında hukukî bir denkliğin olduğu, Çat’ın 8. yüzyılda sahip olduğu hakların bir kadının elde edebileceği yüksek bir mertebeyi yansıttığı ve asil olmayan/kuma/diğer kadınların bu tür haklara sahip olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.