Oruçla İlgili Ayetlerde Nesih Meselesi Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Bu çalışma, oruç uygulamasındaki nesih vakalarını incelemektedir. Önceki araştırmalar ağırlıklı olarak Bakara Suresi 184. ayetteki nesih üzerinde yoğunlaşırken, bu çalışma oruçla ilgili dört Kur’ân ayetini nesih bağlamında ele almaktadır. Ayrıca, oruçla ilgili uygulamalarda nesih konusu kaynaklarda oldukça tartışmalı bir mesele olmuştur. Bu ihtilaflar meselenin karmaşık bir hâl almasına yol açtığından, ilgili nesih örneklerinin sistematik bir şekilde sunulup açıklanmasına ihtiyaç duyulmuştur. Bu bağlamda çalışma, oruç hükümlerindeki değişim sürecini ortaya koyarak ahkâm ayetlerinin Kur’ân’daki teşriî metodunu anlamada önemli bir örnek sunmayı ve tefsir ilmine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Bilindiği üzere, nesih meselesinde ayetlerin nüzul sırası büyük önem arz etmektedir. Ayrıca hüküm bildiren ayetler, muhatapların durumunu da dikkate almıştır. Bu sebeple, çalışmada öncelikle oruçla ilgili dört ayetin nüzul sırası tespit edilmiştir. Tarihsel veriler ve ayetlerin içeriğinden çıkarılan işaretlere dayanarak, bu ayetlerin ortaya çıkış sırasının şu şekilde olduğu sonucuna varılmıştır: Bakara Suresi 183 ve 184. ayetleri, oruçla ilgili ilk inen ayetler olarak birlikte yer alır. Bunları Bakara 185. ayet, son olarak da Bakara 187. ayet takip eder. Bu dört ayetin muhtevası ve onlarla ilgili sahih rivayetler, oruç uygulamasının iki aşamalı bir değişim süreci geçirdiğini göstermektedir. Bu iki aşama içerisinde üç ayrı nesih vakası yaşanmıştır. Çalışmanın bulgularına göre, bu üç nesihten ikisi ayetle ayetin neshi, biri ise ayetle sünnetin neshi şeklinde gerçekleşmiştir.