Mitolojik Bir Kavramın Serencamı: Homa

Abstract

Homa, Zazaların tanrı kavramını karşılamak için kullandıkları özgün bir isimdir. Zazaların yaşadığı yerlerin dışında da geniş bir coğrafyada kullanılan bu ismin “Hum, Haoma, Soma, Som, Saoma” gibi varyantları da bulunmaktadır. Homa yenilen veya kaynatılarak suyu içilen bir otu ifade etmektedir. Süreç içerisinde bu ottan yapılan içecek ilahi bir nitelik kazanmış, tanrının gücünü ve kuvvetini temsil etmeye başlamıştır. Farklı coğrafyalarda ayrı isimleri olsa da “Hum-Homa” birbirine yakın anlamlarda kullanılmıştır. Hindistan’da daha çok kaynatılıp içilen bir otu temsil eden “Soma”, İran coğrafyasında “Homa” şeklini almaktadır. Avesta’da “Hum” olarak geçen bu kavram, Zerdüştlükte adına ayin yapılan bir zahit, Şahname’de ise “Humê Abid” olarak geçmektedir. Çalışmanın amacı “Homa” sözcüğünün anlamını ve işlevini diyakronik bir yöntemle incelemek, eski metinlerde bu sözcüğün izlerini aramak ve Zazacadaki kullanımlarını izah etmektir. Çalışmada Hint ve İrani metinlerde “Homa” sözcüğünün kökü incelenmiş, bu sözcüğün varyantları izah edilmiş ve sözcüğe yüklenen işlevler analiz edilmiştir. Önceki çalışmalardan yararlanarak, Zazaca kaynaklardan konuyla ilgili örnekler verilmiştir. Çalışmada açıklama, tanık gösterme, örneklendirme gibi yöntem ve teknikler kullanılmıştır.