Kırmancki (Zazaca) Masallarda Yılan Motifi

Abstract

Eski medeniyetlerden günümüze yılan motifi milletlerin mitoloji ve inançlarında görülmektedir. Yılan, yeraltında yaşadığından, gömlek değiştirdiğinden, aynı zamanda kendisinde hem zehri hem de panzehri bulundurduğundan düalist bir yapıya sahiptir. Yılanın bu işlev ve temsiliyeti birçok medeniyet gibi Kürt mitolojisi ve inanç sisteminde de baskın bir şekilde görülmektedir. Yılan, Kürt mitolojisi ve inanç sisteminde de düalist bir yapı sergiler ki aynı zamanda hem pozitif hem de negatif özelliklere sahiptir. Eski inanç sistemleri ve mitoloji zaman içerisinde toplumların yaşamında doğrudan bir etkiye sahip olmasa da dolaylı yollardan insanların yaşam şekilleri, inanç ve düşünce yapılarını etkilerler. Bu özellikler dil, deyim, atasözleri ve bilhassa folklorik metinlerde etkisini göstermektedir. Folklorik metinlerden masallar; toplumların bakış açıları, düşünce yapıları ve inanç sistemlerini yansıtırlar. Masallarda genellikle mitoloji ve inançların etkileri de görülmektedir. Kırmancki (Zazaca) masallarda da yılan motifi önemli bir yer tutmaktadır ve masallarda bu motif farklı işlevlere sahiptir. Bu çalışmada Zazaca masallarda yılan motifinin işlev ve temsiliyetini göstermeye çalıştık. Yılanın düalist yapısı Zazaca masallara nasıl yansımıştır? Yılan motifinin düalist yapısından kaynaklı, dost-düşman; şifa verici- zehirleyen; yok eden-yaratıp yenileyen gibi özellikleri Zazaca masallarda nasıl işlenmiştir? Masalların kurgusunda yılan nasıl bir işleve sahiptir? Bu çalışmada üç alt başlık çerçevesinde bu sorulara cevaplar aramaya çalıştık.