Analîzek lı Ser Morfolojıya Navdêrî ya Herêma Omerıyan: Mînakên gundên Emo Erban û Xerzıkê Erebo

Abstract

Morfoloji bilimi, morfemler üzerine çalışmalar yapar. Bu disiplinin sınırlarını belirleyen iki ana hat vardır: Birincisi, morfemlerle kelime oluşumu ve kelimelerin kelime grupları ile cümlelerdeki işlevsel kullanımı; ikincisi, çekim morfolojisi yoluyla kelime oluşumu ve kelime grupları ile cümlelerdeki kullanımı. Çekim morfolojisi, fiil morfolojisi ve isim morfolojisi olmak üzere iki alt daldan oluşur. Kurmanci Kürtçesi üzerine pek çok morfolojik çalışma yapılmıştır ve bu çalışma da bunlardan biri olmayı hedefler. Kurmanci Kürtçesi, lehçe açısından zengindir ve birçok lehçeyi barındırır. Haig ve Öpengin'in Regional Variation in Kurmanji: Preliminary Classification of Dialects adlı çalışması, lehçeler üzerine temel bir araştırmadır. Bu çalışmada Kurmanci, beş ana varyantta sınıflandırılmıştır: Güneydoğu Lehçesi, Doğu Lehçesi, Kuzey Lehçesi, Güneybatı Lehçesi ve Kuzeybatı Lehçesi. Bu lehçeler altında Turabdîn, Koçgirî, Ömerî, Emerekî, Sûrgiçî, Şêxbizînî, Kumnexşî gibi pek çok alt lehçe bulunur. Bildiğimiz kadarıyla, Güney Lehçesi'ne dahil olan Ömerî lehçesi üzerine morfolojik çalışmalar yapılmamıştır. Bu nedenle, bu lehçenin zenginliklerini Kurmanci alanında artırmayı amaçladık. Bu çalışmanın amacı, Ömerî bölgesindeki Kurmanci Kürtçesi üzerine morfolojik bir analiz yapmaktır. Yöntem açısından bu çalışma, Ömerî bölgesine dayalı betimleyici bir çalışmadır. Ham konuşma verileri (örneğin, hikâyeler, atasözleri, anılar, masallar) görüşmeler yoluyla kaydedilmiştir. Çalışmanın verileri önce transkripsiyon sürecinden geçmiş, ardından üçüncü bölümde isim morfolojisi analizleri yapılmış, özellikleri çıkarılmış ve standart Kurmanci ile karşılaştırılmıştır. Bu çalışma, Ömerî bölgesinin lehçesinin isim morfolojisi üzerine araştırmalar yapar ve hem dilbilim hem de morfolojik yapı açısından önemli bir boşluğu doldurmayı hedefler. Ömerî lehçesi üzerine morfolojik çalışmalar yapılmamış ve bu lehçeyi konuşanların dili, akademik ve sistematik bir şekilde değerlendirilmemiştir. Omeriyan diyalektiği, Kurmancî'nin Güney lehçesi arasında yer alır ve morfolojik açıdan isimlerin çekiminde cinsiyet konusunda hassasiyet gösterir, ancak özellikle belirsiz isimlerin çekiminde ve erkek cinsiyet isimlerinde bu hassasiyet azalır. Fonolojik açıdan, bazı durumlarda sade zamirler ile oblik zamirler yer değiştirebiliyor. Gramatikal açıdan ise bazı soneklerin kullanımında eril ve dişil ekler yer değiştirebilirMorphology is the scientific study of morphemes. There are two main lines that define the boundaries of this discipline: First, word formation with morphemes and the functional use of words within word groups and sentences; second, word formation through inflectional morphology and its use within word groups and sentences. Inflectional morphology consists of two sub-branches: verb morphology and noun morphology. Many morphological studies have been carried out on Kurmanji Kurdish, and this study aims to be one of them. Kurmanji Kurdish is rich in dialects and encompasses many varieties. Haig and Öpengin's study 'Regional Variation in Kurmanji: Preliminary Classification of Dialects' is fundamental research on dialects. In this study, Kurmanji is classified into five main variants: Southeastern Dialect, Eastern Dialect, Northern Dialect, Southwestern Dialect, and Northwestern Dialect. Under these dialects, there are many sub-dialects such as Turabdîn, Koçgirî, Ömerî, Emerekî, Sûrgiçî, Şêxbizînî, and Kumnexşî. As far as we know, no morphological studies have been conducted on the Ömerî dialect, which belongs to the Southern Dialect. For this reason, we aimed to contribute to the richness of Kurmanji studies by focusing on this dialect. The aim of this study is to conduct a morphological analysis of Kurmanji Kurdish spoken in the Ömerî region. In terms of methodology, this is a descriptive study based on the Ömerî region. Raw speech data (such as stories, proverbs, memories, tales) were recorded through interviews. The data of the study first underwent transcription, then in the third section, analyses of noun morphology were conducted, their features were extracted, and compared with standard Kurmanji. This study investigates the noun morphology of the Ömerî dialect and aims to fill an important gap in both linguistics and morphological structures. No morphological studies have previously been conducted on the Ömerî dialect, and the language of its speakers has not been systematically and academically evaluated. The Ömerî dialect is classified within the Southern dialect of Kurmanji and shows sensitivity in gender distinctions in noun inflection; however, this sensitivity decreases especially in the inflection of indefinite nouns and masculine nouns. From a phonological perspective, in some cases, simple pronouns and oblique pronouns can be interchanged. From a grammatical perspective, masculine and feminine suffixes may sometimes be interchanged in the use of certain endings.