Gerevî’nin Sa‘dullâh Eṣ-Ṣağîr’in Hâşiyesi Bağlamında Sa‘dullâh El-Berde‘î ve Hâmid Es- Sûsî’ye Yaptığı Eleştiriler

Abstract

Ahmed b. Muhammed b. Dâvûd b. Muhammed el-Gerevî, Sa‘dullâh el-Berde‘î’nin Sa‘dullâh eṣ- ṣağîr’ini ilim çevresinde büyük bir teveccüh gördüğünü mülahaza ederek ona bir hâşiye kaleme almıştır Çalışmamızın ana konusunu teşkil eden Gerevî’nin mezkûr hâşiyesi, onun en meşhur eserlerindendir. Hâşiyesinin en bariz özelliği, baştan sona eleştirel bir üslup takınmasıdır. Ayrıca Gerevî’nin Sa‘dullâh eṣ- ṣağîr’deki problemlerin tespiti ve ilgili sorunlara yönelik çözüm önerilerindeki ikna kabiliyeti güçlü analizini ortaya çıkarmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Gerevî’nin hâşiyesindeki Sa‘dullâh el-Berde‘î ve Hâmid es-Sûsî’ye yönelik tenkitlerin ortak özelliklerini tespit etmek ve söz konusu eleştirileri sebepleriyle beraber ortaya koymaktır. Çalışmamızın giriş kısmında el-‘Avâmilu’l-mie, Sa‘dullâh eṣ-ṣağîr ve Gerevî’nin hâşiyesi hakkında kısa bir bilgi verilmiştir. Gerevî, şimdiye kadar yurt içi ve yurt dışında hiçbir akademik çalışmaya konu olmadığından hayatı, eserleri ve ailesine değinilmiştir. Daha sonra Gerevî’nin Sa‘dullâh el-Berde‘î ve Hâmid es-Sûsî’ye yaptığı eleştirilerin konu ve nedenleri araştırılarak başlıklar halinde aktarılmıştır. O, eleştirilerini güçlü kanıtlarla destekleyerek okuyucu kitlesini ikna edebilen ender şahsiyetlerdendir. Hâşiyesinde öne sürdüğü tenkitler; i‘râb, lafız, ibare tashihi ve ifadelerin uyuşmazlığına yöneliktir. Gerevî’nin eleştirilerden yola çıkarak objektif davrandığı, doğruyu takdir ettiği gibi yanlışı da yerdiği görülmektedir. Aynı şekilde hâşiyesinde ortaya attığı iddialardan olayları geniş bir perspektifle incelediği anlaşılmaktadır. Buna karşılık Hâmid es-Sûsî’nin meseleleri analiz noktasında yüzeysel açıklamaları dolayısıyla yetersiz kaldığı hatta yer yer yanlış yorumlarda bulunduğu tespit edilmiştir.