Turistik Destinasyonların Felaket Sonrası Toparlanma Sürecine Turist ve Turizm Paydaşları Yönlü Bakış: Adıyaman'da Yapılan Bir Araştırma

Abstract

Karma yöntem yaklaşımıyla gerçekleştirilen bu çalışma, 6 Şubat 2023 depremiyle ağır yıkıma uğrayan Adıyaman'da felaket sonrası turizmde toparlanma sürecini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda, Adıyaman'ı ziyaret eden yerli kültür turistlerinin itici ve çekici seyahat motivasyonları ile tekrar ziyaret niyeti ve memnuniyet düzeyleri arasındaki anlamlılık, 438 anket verisi üzerinden istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Nitel boyutta ise 18 katılımcıyla gerçekleştirilen görüşmelerle felaket sonrası turizmin paydaş algıları, etik hassasiyetler, medya söylemleri ve hüzün turizmi çerçevesinde nasıl şekillendiği değerlendirilmiştir. Nicel bulgular, turistik talebin çok boyutlu motivasyon yapısına dayandığını; sosyalleşme ve dayanışma temelli motivasyonların tekrar ziyaret niyeti ve memnuniyet üzerinde olumlu, depreme yönelik ilginin ise olumsuz etkiler yarattığını göstermektedir. Çekici motivasyonlar kapsamında ise algılanan değer ve felaketin sunum biçiminin değişkenler üzerinde pozitif etkiler oluşturduğu belirlenmiştir. Katılımcıların çoğu Adıyaman'ı bir 'hüzün destinasyonu' olarak algılamakla birlikte bu algının yüksek oranda tekrar ziyaret niyeti ve memnuniyetle sonuçlanmadığı görülmüştür. Ayrıca algı ve motivasyonlarının demografik ve seyahat özelliklerine göre farklılaştığı saptanmıştır. Nitel bulgular, Adıyaman'da hüzün turizminin planlı ve kurumsal bir turizm ürünü olarak yapılandırılmadığını, anma, empati ve dayanışma temelli sembolik uygulamalar üzerinden geliştiğini ortaya koymaktadır. Paydaşların, travmanın güncelliği ve destinasyon imajına yönelik kaygılar nedeniyle hüzün turizmine temkinli yaklaştıkları, felaket sonrası turizm yönetiminde ise kısa ve orta vadeli iyileşme süreçlerine odaklanılırken uzun vadeli stratejik planlama açısından boşlukların bulunduğu belirlenmiştir. İncelenen felaket yönetimi çerçevelerinde hüzün turizminin, açık biçimde öngörülmeyen bir boyut olduğu görülmüştür. Bu çalışma aracılığıyla hüzün turizmi görünürlük kazanarak, turizmde felaket yönetimine özgün bir katkı sunmaktadır. Çalışma, felaket sonrası turizm ve hüzün turizmini Türkiye bağlamında karma yöntem yaklaşımıyla ele alarak literatüre kuramsal ve yöntemsel katkılar sunmaktadır.This study, conducted using a mixed-methods approach, aims to examine the post-disaster tourism recovery process in Adıyaman, which was severely devastated by the February 6, 2023 earthquake. In the quantitative dimension of the study, the relationships between the push and pull travel motivations of domestic cultural tourists visiting Adıyaman and their revisit intentions and satisfaction levels were statistically analyzed based on data obtained from 438 survey responses. In the qualitative dimension, interviews conducted with 18 participants were used to examine how post-disaster tourism is shaped in terms of stakeholder perceptions, ethical sensitivities, media discourses, and within the framework of dark tourism. The quantitative findings indicate that tourist demand is grounded in a multidimensional motivational structure; while motivations based on socialization and solidarity have positive effects on revisit intention and satisfaction, interest related to the earthquake exerts negative effects. Within the scope of pull motivations, it was determined that perceived value and the manner in which the disaster is presented exert positive effects on the variables. Although the majority of participants perceive Adıyaman as a 'dark tourism destination' this perception does not translate into high levels of revisit intention and satisfaction. Additionally, it was determined that perceptions and motivations vary according to demographic and travel-related characteristics. The qualitative findings reveal that dark tourism in Adıyaman has not been structured as a planned and institutionalized tourism product, but has instead developed through symbolic practices based on remembrance, empathy, and solidarity. It has been determined that stakeholders adopt a cautious approach toward dark tourism due to the recency of the trauma and concerns regarding the destination's image; moreover, while post-disaster tourism management tends to focus on short- and medium-term recovery processes, notable gaps remain in terms of long-term strategic planning. In the examined disaster management frameworks, dark tourism is observed to be an explicitly unanticipated dimension. Through this study, dark tourism gains visibility, thereby offering a distinctive contribution to disaster management in tourism. The study provides both theoretical and methodological contributions to the literature by addressing post-disaster tourism and dark tourism within the context of Türkiye through a mixed-methods approach.