Nureddin Mahmud Zengi’nin Kuzey Sınırındaki Müslüman Devletlerle İlişkileri (1146-1174)

Abstract

İmadüddin Zengi’nin ölümünden sonra Haleb ve Musul olarak ikiana şubeye ayrılan Zengi Atabeyliği, Haleb hâkimi Nureddin MahmudZengi’nin akıllı idaresi ve cesareti sayesinde bir asır daha bu bölgedevarlığını güçlü bir şekilde sürdürmüştür. Nureddin, babasının ölümünüfırsat bilerek Suriye ve el-Cezire topraklarına girmeye çalışanrakipleriyle giriştiği egemenlik mücadelesini kazanarak ülkesine yönelentüm tehditleri bertaraf etmeyi başarmıştır. Öncelikle kuzey sınırındaHaçlıları işlevsiz hale getirdikten sonra bölgeye egemen olmaya çalışanSelçuklu ve Artuklu gibi Müslüman devletlere karşı hassas bir politikatakip etmek zorunda kalmıştır. Bölgedeki en ciddi rakibi Selçuklularakarşı gerek I. Mesud gerekse onun oğlu II. Kılıç Arslan zamanındaişlevsel bir politika takip ederek bu devletin Anadolu’nun doğusuna veel-Cezire bölgesine sarkmasını engellemiştir. Özellikle II. Kılıç Arslan iledöneminde Selçuklularla sık sık karşı karşıya gelen Nureddin, onunDanişmend coğrafyası üzerindeki uzak hedefleri önünde en büyük engelolmuştur. Bununla birlikte Nureddin, kuzey sınırındaki Müslümandevletlerle ilişkilerini tamamiyle bir düşmanlık politikası üzerine tesisetmemiş, aynı bölgede faaliyet gösteren gayr-ı müslim devletlere karşıittifak kurmak için zaman zaman tolere edilebilecek bir rekabetpolitikası takip etmiştir. Bu makalede kaynaklarda yer alan bilgilerüzerinden Nureddin’in, kuzey sınırına yerleşen Müslüman devletlerlegiriştiği hâkimiyet mücadelesi anlatılmaya çalışılacak ve onun yaklaşık30 yıllık saltanat süresi boyunca bölgede takip ettiği siyasetin esaslarıortaya konmaya çalışılacaktır.