Prekaryel alan ve merkeziyetsiz örgütlenme: Mardin Kuyubaşılarındaki göçmen tarım işçileri

Abstract

Bu tez çalışması, Mardin'in Mezopotamya Ovası'ndaki tarımsal üretim alanlarında 'Kuyubaşı' olarak adlandırılan barakalarda yaşayan ve çalışan Suriyeli göçmen tarım işçilerinin emek süreçlerini, yaşam koşullarını ve geliştirdikleri özgün örgütlenme biçimlerini sosyolojik bir perspektifle incelemektedir. Çalışma göçmen emeğini yalnızca sömürülen pasif bir kitle olarak gören yaklaşımların ötesine geçerek, bu grubun yapısal kısıtlılıklar, hukuki güvencesizlik ve mekânsal izolasyon içerisinde dâhi stratejik bir faillik geliştirebildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın kuramsal çerçevesi Pierre Bourdieu'nun alan kuramı, 'sermaye' ve 'habitus' kavramları ile Guy Standing'in 'prekarya' teorisi üzerine inşa edilmiştir. Bu bağlamda Kuyubaşıları yalnızca bir üretim mekânı değil, sermaye türlerinin (ekonomik, kültürel, sosyal, sembolik) dönüştürüldüğü ve güç mücadelelerinin yaşandığı dinamik bir 'toplumsal alan' olarak ele alınmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, Mardin'in Kızıltepe, Derik, Nusaybin ve Artuklu ilçelerindeki Kuyubaşılarında yaşayan göçmen ve yerel işçiler ve çiftçilerle derinlemesine mülakatlar ve saha gözlemleri gerçekleştirilmiştir. Örneklem grubu amaçlı örneklem tekniğiyle belirlenmiş olup, 20 göçmen işçi, 5 yerel işçi ve 10 işveren çiftçiden oluşmuştur. Araştırmanın temel bulgusu, Kuyubaşı işçilerinin merkezi bir liderlik, sendika veya hiyerarşik yapı olmaksızın, 'Merkeziyetsiz Örgütlenme' adı verilen özgün bir strateji geliştirdiklerini göstermektedir. İşçiler, 'sessiz bir kolektivite' ve enformel bilgi ağları aracılığıyla hareket ederek, özellikle Derik bölgesinde ve Kızıltepe'nin merkeze ve yola uzak bölgelerinde düşük sabit ücret rejiminden sıyrılarak mahsulden pay aldıkları 'yüzdelik' sistemine geçmeyi başarmışlardır. Bu örgütlenme biçimi, işçilerin 'kırılgan hareketlilik' stratejileri, risk alma kapasiteleri ve sahip oldukları kültürel (traktör kullanma, gübreleme, ilaçlama ve sulama teknikleri vb.) ve sosyal sermaye üzerinden işleyen, resmi olmayan ancak kolektif sonuçlar üreten bir pazarlık gücüdür. Sonuç olarak bu tez, prekaryel koşullarda dahi aktörlerin habitusları ve pratik sezgileriyle merkezi yapılardan bağımsız, esnek ve adaptif bir örgütlenme modeli geliştirebileceklerini ortaya koyarak göç ve emek sosyolojisi literatürüne katkı sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Merkeziyetsiz Örgütlenme, Prekarya, Bourdieu Alan Teorisi, Göçmen Tarım İşçileri, Mardin Kuyubaşıları, Suriyeli GöçmenlerThis thesis examines the labor processes, living conditions and unique organizational forms of Syrian migrant agricultural workers living and working in shacks known as 'Kuyubaşı' (Wellheads) in the Mesopotamia Plain of Mardin, from a sociological perspective. Going beyond approaches that view migrant labor merely as a passive exploited mass, this study aims to reveal that this group can develop strategic agency even within structural constraints, legal precarity, and spatial isolation. The theoretical framework of the research is built upon Pierre Bourdieu's concepts of 'field', 'capital', and 'habitus' and Guy Standing's theory of the 'precariat'. In this context, Kuyubaşı is treated not just as a production site, but as a dynamic 'social field' where types of capital (economic, cultural, social, symbolic) are transformed and power struggles occur. Adopting a qualitative research method, in-depth interviews and field observations were conducted with migrant workers and local farmers residing in the Kuyubaşı areas of Mardin's Kızıltepe, Derik,Nusaybin and Artuklu districts. The sample group was determined using a purposive sampling technique and consisted of 20 migrant workers, 5 local workers, and 10 employer farmers. The primary finding of the research demonstrates that Kuyubaşı workers have developed a unique strategy termed 'Centerless Organization', devoid of any central leadership, union, or hierarchical structure. Acting through a 'silent collectivity' and informal information networks, workers -particularly in the Derik and rural Kızıltepe regions- have successfully rejected the low fixed-wage regime and transitioned to a 'percentage' system where they receive a share of the harvest. This form of organization functions as a bargaining power that operates through workers strategies of 'fragile mobility', risk-taking capacities, and cultural capital (tractor operation, irrigation techniques, etc.), producing collective results despite being informal. Consequently, this thesis contributes to the literature on migration and labor sociology by demonstrating that even under precarious conditions, actors can develop a flexible and adaptive organizational model independent of central structures through their habitus and practical senses. Keywords: Centerless Organization, Precarious Work, Bourdieu Field Theory, Migrant Agricultural Workers, Mardin Wellheads (Kuyubaşı), Syrian Migrants