Mardin'de Yayılış Gösteren Stachys L. Taksonları Üzerine Morfolojik, Palinolojik Bir Çalışma

Abstract

This study was conducted to comparatively determine the morphological and palynological characteristics of Stachys L. taxa (Lamiaceae) naturally distributed in Mardin province. As a result of field studies, seven out of eight known taxa in the region were accessed; the collected specimens were morphologically described and compared with the 'Flora of Turkey' data. The measurements revealed that the taxa were generally consistent with literature data. However, it was observed that the nutlet dimensions of S. cretica subsp. garana (mean length 3.2 mm and width 2.27 mm) exhibited a larger morphology than the maximum values reported in the literature. In the micromorphological analyses performed with Scanning Electron Microscopy (SEM), it was determined that the nutlets are generally obovate in shape and possess a reticulate surface ornamentation. It was concluded that nutlet surface ornamentations (reticulate-foveolate, areolate, tuberculate, and reticulate-ruminate) serve as significant distinguishing criteria at the species level. Within the scope of palynological investigations, the pollen grains were found to be tricolpate and spheroidal (P/E ratio 0.99-1.08), while only S. baytopiorum exhibited a subprolate shape. Pollen surface micromorphology emerged as the most prominent character distinguishing the taxa. The identification of various ornamentation types such as microreticulate-foveolate, reticulate-perforate, pure reticulate, and rugulate-perforate in the examined taxa proved that the pollen surface pattern is a genetically stable and diagnostic feature. Consequently, this study has contributed to the clarification of the taxonomic boundaries of Stachys taxa in Mardin and provided original data to the biokingdom of Turkey.Bu çalışma, Mardin ilinde doğal yayılış gösteren Lamiaceae familyasına ait Stachys L. cinsi taksonlarının morfolojik ve palinolojik özelliklerini karşılaştırmalı olarak belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Saha çalışmaları neticesinde bölgede varlığı bilinen sekiz taksondan yedi tanesine ulaşılmış; toplanan örnekler morfolojik açıdan betimlenerek Türkiye Florası verileriyle kıyaslanmıştır. Yapılan ölçümler sonucunda taksonların genel olarak literatür verileriyle uyumlu olduğu saptanmıştır. Ancak, S. cretica subsp. garana taksonunda tespit edilen nutlet boyutlarının (ortalama 3,2 mm uzunluk ve 2,27 mm genişlik), literatürde belirtilen maksimum değerlerden daha büyük bir morfoloji sergilediği saptanmıştır. Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) ile gerçekleştirilen mikromorfolojik analizlerde, nutletlerin genel olarak obovat şekilli ve retikulat yüzey süslemesine sahip olduğu belirlenmiştir. Taksonlar arasında nutlet yüzey süslemelerinin (retikulat-foveolat, areolat, tuberkülat ve retikülat-ruminat) tür düzeyinde önemli birer ayırt edici kriter olduğu sonucuna varılmıştır. Palinolojik incelemeler kapsamında polenlerin trikolpat yapıda ve sferoidal (P/E oranı 0,99-1,08) formda olduğu, sadece S. baytopiorum taksonunun subprolat şekil sergilediği tespit edilmiştir. Polen yüzey mikromorfolojisi, taksonları birbirinden ayıran en belirgin karakter olarak öne çıkmaktadır. İncelenen taksonlarda mikroretikulat-foveolat, retikulat-perforat, saf retikulat ve rugulat-perforat gibi farklı ornamentasyon tiplerinin saptanması, polen yüzey deseninin genetik olarak sabit ve ayırt edici bir özellik olduğunu kanıtlamıştır. Sonuç olarak bu çalışma, Mardin ilindeki Stachys taksonlarının taksonomik sınırlarının netleşmesine ve Türkiye florasına özgün veriler kazandırılmasına katkı sağlamıştır.