Tûr Abdin'de Bir Kimlik Ve Anlatım Biçimi: Mitirblar Ve Mitriplık

Abstract

Located beetween the Euphrates and the Tigris rivers, Mesopotamia has been a multi-cultural, multi-ethnic region in the course of history. As a part of this geographic region, Mardin and around which is also named as Tûr-Abdin comes to forefront with its multicultural and multi-ethnic characteristic just like Mesopotamia in which it is placed. Beside the Kurds, Arabs, and Syrian ethnic groups, there are other religious and cultural groups such as Sayyids, Mihalmis and mıtırbs that conditionally define themselves among this ethnicities. In this article mıtırbs living in and around Mardin are subjected within the framework of music, ethnicity, identity terms, and the Mıtrıplık, the traditional narrative form which is also continued in some ways nowadays, is compared to the dengbêjlik, another narrative form which is valued as a national form by Kurds. Mıtırbs are named as motreb, mıtrıp in different places and defined one of the Gypsies community who are doing music. They are perceived and defined in the same way in and around Mardin. However, mıtırbs often tend to define themselves in the Kurdish ethnic identiy. The thing that comes to forefront in this definition is their ability to use Kurdish very well and their existence there for a long time. On the other hand in and around Mardin, mıtırbs are using kemançe, a 3-stringed musical instrument. This instrument is also a main element of the traditional narrative form, mıtrıplık. This traditional narrative form which is passed down from one generation to the next by means of culturation process, differs from the other narrative form, dengbêjlik, by the central importance of the used instrument, and the identiy of the one who continues the tradition.

Fırat ve Dicle Nehirleri arasında kalan Mezopotamya tarih boyunca çok kültürlü, çok etnili bir bölge olmuştur. Bu coğrafyanın bir parçası olan ve Tûr-Abdin olarak da adlandırılan Mardin ve çevresi de içinde yer aldığı Mezopotamya gibi çok etnili ve çok kültürlü özelliği ile ön plana çıkmaktadır. Kürt, Arap, Süryani gibi etnik gruplar yanında durumsal olarak kendini bu etnisitelerin içinde tanımlayan Seyyidler, Mıhalmiler, Mıtırblar gibi farklı dini ve kültürel gruplar bulunmaktadır.Bu çalışmada müzik, etnisite, kimlik kavramları çerçevesinde Mardin ve çevresindeki Mı- tırblar ele alınmakta ve onların günümüzde de çeşitli şekillerde sürdürdükleri geleneksel anlatım biçimi olan Mıtrıplık, Kürtlerin ulusal değer atfettikleri bir başka anlatım biçimi olan Degbêjlik ile karşılaştırılmaktadır. Mıtırblar, değişik yerlerde motreb, mıtrıp olarak da adlandırılmakta ve müzikle uğraşan Çingene topluluklardan birisi olarak tanımlanmaktadırlar. Mardin ve çevresinde de çoğunlukla benzer şekilde algılanmakta ve tanımlanmaktadırlar. Bununla birlikte, mıtırblar çoğunlukla kendileriniKürt etnik kimliği içinde tanımlama eğilimindedirler. Bu tanımlamada ön plana çıkan şey onların Kürtçeyi çok iyi bir şekilde kullanabilmeleri ve orada uzun bir süredir varlıklarını sürdürmeleri olmaktadır. Diğer yandan Mardin ve çevresinde mıtırblar, kendi kimliklerinin bir parçası haline gelen üç telli yaylı bir çalgı olan kemançeyi kullanmaktadırlar. Bu enstrüman aynı zamanda geleneksel anlatım biçimi olan mıtrıplıkın da ana bileşeni olmaktadır. Grup içinde kültürleşme süreci yoluyla kuşaktan kuşağa aktarılan bu geleneksel anlatım biçimi kullanılan çalgının merkezi önemi, geleneğin devam ettiricilerinin kimliki ile bir başka anlatım biçimi olan dengbêjlikten ayrılmaktadır.