Aflatoksin ve pestisitlerin gıdalardaki varlığı ve halk sağlığı açısından risk değerlendirmesi

Abstract

Aflatoxins and pesticide residues are among the most critical chemical contaminants posing a threat to food safety worldwide. Pesticides, extensively applied in agricultural production to enhance yield and prevent crop losses, may cause serious adverse effects on human health when used improperly or without regulation. Likewise, aflatoxins—secondary metabolites produced by Aspergillus species under warm and humid conditions—can contaminate food products and exert toxic, mutagenic, and carcinogenic effects, particularly targeting the liver. This review examines the occurrence of aflatoxins and pesticide residues in foods, their detection methods, regulatory standards, and associated public health risks in light of recent scientific evidence. In addition, challenges related to monitoring systems, consumer awareness, and the disproportionate impact on developing countries are discussed. The study aims to support the development of effective public health policies and to promote greater consumer awareness regarding these food safety hazards.

Aflatoksinler ve pestisit kalıntıları, küresel gıda güvenliğini tehdit eden en önemli kimyasal kontaminantlar arasında yer almaktadır. Tarımsal üretimde verimliliği artırmak ve ürün kayıplarını azaltmak amacıyla yaygın olarak kullanılan pestisitler, yanlış veya yetersiz düzenlemelerle kullanıldığında ciddi sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Benzer şekilde, Aspergillus türleri tarafından sıcak ve nemli koşullarda üretilen sekonder metabolitler olan aflatoksinler, gıdalara bulaşarak özellikle karaciğer üzerinde toksik, mutajenik ve kanserojen etkilere neden olabilmektedir. Bu derlemede, gıdalarda aflatoksin ve pestisit kalıntılarının varlığı, tespit yöntemleri, yasal düzenlemeler ve halk sağlığı açısından oluşturdukları riskler güncel bilimsel veriler ışığında ele alınmaktadır. Ayrıca zayıf izleme sistemleri, sınırlı tüketici farkındalığı ve gelişmekte olan ülkelerin artan hassasiyeti gibi sorunlara da dikkat çekilmektedir. Çalışma, bu kritik gıda güvenliği tehditlerine ilişkin halk sağlığı politikalarının geliştirilmesine ve tüketici bilincinin artırılmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.