AB'nin Kırsal Kalkınma Desteklerinin Yerel İşletmelerin Avrupalılaşma Eğilimleri Üzerindeki Etkisi: TKDK Mardin İli Örneği

Abstract

This thesis examines the impact of the European Union's rural development assistance, delivered through the Instrument for Pre-Accession Assistance for Rural Development (IPARD) and implemented by the Agriculture and Rural Development Support Institution (TKDK), on the Europeanization perceptions of local enterprises in the province of Mardin, Türkiye. EU rural development funds are designed not only to facilitate candidate countries' technical alignment with the Common Agricultural Policy, but also to diffuse European norms, governance practices, and production standards at the local level. The research focuses on forty local enterprises in Mardin that benefitted from IPARD funding and employs a mixed-method design. Survey data consisting of thirty-eight questions were analyzed using SPSS, while qualitative data were collected through semi-structured interviews with business owners and project beneficiaries selected through stratified sampling. The findings demonstrate that EU support has generated effects extending beyond the modernization of production infrastructure and compliance with technical standards. Instead, the projects have also contributed to significant shifts in participants' perceptions of the European Union, as well as in their managerial practices and long-term planning strategies. Interview evidence indicates increasing internalization of principles such as transparency, quality-oriented production, sustainability, record-keeping, environmental awareness, and strategic investment planning. The study further reveals that Europeanization in Mardin has not operated solely through coercive conditionality mechanisms. Training programs, monitoring procedures, and project-implementation practices conducted by TKDK have activated processes of social learning and normative internalization within local enterprises. Many respondents perceive EU standards not as externally imposed burdens, but as frameworks that enhance competitiveness and encourage modernization. Overall, this thesis argues that EU rural development assistance in Mardin has functioned not only as an economic and financial policy instrument, but also as a multi-layered Europeanization mechanism reshaping local actors' governance understandings, production routines, and attitudes toward the European Union. By providing micro-level empirical evidence from local enterprises, the study contributes to the Europeanization literature, which has predominantly examined IPARD and related instruments at the macro level, and demonstrates how EU rural policies generate institutional and perceptual transformations within local business communities in candidate countries.Avrupa Birliği tarım politikalarının uygulanmasının sağlanmasında önemli kalemlerden biri de AB Kırsal Kalkınma destekleridir. AB Kırsal Kalkınma destekleri, bir taraftan aday ülke statüsünde olan ülkeleri AB'nin tarım ve Kırsal Kalkınma politikalarına uyumlulaştırmaya hazırlarken, diğer taraftan yereldeki topluluk ve organizasyonların üretim ve kalite süreçleri bakımından AB norm ve standartlarına ulaşmasını amaçlar. Ancak, AB Kırsal kalkınma fonlarının temel gayesi aday ülkedeki bu yapıları teknik düzeyde üyeliğe hazırlamaktan çok, bu yapılar ve içindeki bireylerin kültürel ve normatif değerler bakımından da Avrupalı değerlere benimsemesini, yani Avrupalılaşmasını amaçlar. Bu çalışmada; AB Ortak Tarım Politikasına uyum sağlanması noktasında ülkemize AB adaylık sürecinde 'Tarım ve Kırsal kalkınma' faslı kapsamında TKDK aracılığı ile verilen bu desteklerden faydalanan Mardin ilindeki yerel işletmelerin Avrupalılaşma eğilimleri incelenmiştir. Bu desteklerin kullandırılmasını sağlayan Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu'nun (TKDK) hibe desteği ile Mardin ilinde hayata geçmiş olan projelerin il genelinde meydana getirdiği ekonomik, sosyal ve kültürel dönüşümleri Avrupalılaşma bağlamında kapsamlı olarak araştırılmıştır. Araştırma kapsamında Mardin'de TKDK aracılığı ile AB'nin IPARD çerçeve destekleri kapsamında fon desteklerinden yararlanmış 40 tane yerel işletmenin Avrupalılaşma eğilimlerini değerlendirmek amacı ile 38 soruluk bir anket çalışması SPSS programı aracılığı ile analiz edilmiştir. Çalışmada incelenen işletmeler tabakalı örnekleme yöntemiyle seçilmiş; nitel araştırma tasarımına dayalı olarak yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla veri toplanmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular, AB desteklerinin yerel işletmelerin yalnızca üretim altyapısının modernizasyonunu ve teknik standartlara uyum gibi maddi maddi çıktılar üretmekte kalmadığını; aynı zamanda işletme sahiplerinin ve bu işletmelerde yer alan bireylerin AB'ye yönelik algılarında belirgin bir dönüşüme yol açtığını ortaya koymaktadır. Tez kapsamında yerel işletmelerle yapılan görüşmeler, şeffaflık, kalite odaklı üretim, sürdürülebilirlik, kayıt altına alma, çevresel duyarlılık ve uzun vadeli planlama gibi yapısal unsurların yerel aktörler tarafından giderek daha fazla benimsendiğini göstermektedir. Çalışma, Mardin ili örneğinde Avrupalılaşma surecinin yerel işletmeler için yalnızca 'zorlayıcı' koşulluluk mekanizmaları aracılığı ile değil, TKDK sağladığı eğitim ve denetim faaliyetleri, proje uygulama pratikleri aracılığı ile sosyal öğrenme ve normatif içselleştirme mekanizmalarının da yerel işletmeler içerisinde güçlü biçimde devreye girdiğini ortaya koymaktadır. Çalışmaya katılan yerel işletmelerin önemli bir kısmı, AB tarafından uygulanan standartları dışsal bir yük olarak değil, işletmelerin rekabet gücünü arttıran modernleşmeyi teşvik eden bir çerçeve olarak değerlendirmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, AB kırsal kalkınma desteklerinin Mardin'deki yerel işletmelerin yalnızca ekonomik, finansal ve teknik kapasitelerini güçlendiren bir politika aracı olmadığını, aynı zamanda yerel aktörlerin yönetişim anlayışlarını, üretim pratiklerini ve Avrupa Birliği'ne yönelik algılarını dönüştüren çok katmanlı bir Avrupalılaşma süreci yarattığını göstermektedir. Araştırma, Avrupalılaşma literatüründe daha çok makro düzeyde incelenen IPARD gibi politika enstrümanlarının etkilerini mikro düzeyde yerel işletmelerin yönetişim anlayışlarını, üretim pratiklerini ve AB yönelik algılarını dönüştüren çok katmanlı bir Avrupalılaşma sureci yarattığını ortaya koymaktadır.